Μετὰ ἀπὸ μία διακοπὴ, ἀπὸ τὸ 2023, ὁπότε δημοσιεύαμε καθημερινῶς ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ ΜΑΣ τῆς ΙΝΔΙΚΤΟΥ, τώρα ἐπανερχόμεθα μὲ τὰ ἄρθρα τοῦ μέλους μας συνταξιούχου Θεολόγου, Συγγραφέως Λάμπρου Σκόντζου διὰ τοὺς τιμωμένους Ἁγίους.
Νὰ εἶναι βοήθειά μας καὶ ὁ Θεὸς νὰ τὸν ἔχει πάντοτε καλά διὰ νά ἐργάζεται συνεχῶς καὶ ἀκαταπαύστως εἰς τὸν ἀμπελῶνα τοῦ Κυρίου, καθότι ὁ θερισμὸς εἶναι τεράστιος οἱ δὲ ἰδανικοὶ ἐργάται τοῦ Εὐαγγελίου ἐλάχιστοι!
«ΕΚΧΕΩ ΑΠΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΜΟΥ ΕΠΙ ΠΑΣΑΝ ΣΑΡΚΑ»
(Θεολογικό σχόλιο στην εορτή της Πεντηκοστής)
ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η αγία εορτή της Πεντηκοστής είναι ένας ξεχωριστός σταθμός στον
εορτολογικό κύκλο του ενιαυτού για την Εκκλησία μας. Αυτή μαζί με το Πάσχα
αποτελούν τις αρχαιότερες εορτές, οι οποίες ανάγονται ως τους αποστολικούς
χρόνους. Η μεγάλη αυτή εορτή προβάλλει ως ανακεφαλαίωση του λυτρωτικού επί
γης έργου του Σωτήρος μας Χριστού και ως νέα δυναμική αφετηρία της υλοποιήσεως
και ολοκληρώσεως του θείου σχεδίου για τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους και
ολοκλήρου της δημιουργίας.
Η εορτή της Πεντηκοστής συστήθηκε από την Εκκλησία μας, μαζί με πολλές
άλλες εορτές, υπό την επίδραση αντίστοιχης εορτής του Ιουδαϊσμού, φυσικά με
εντελώς άλλο νόημα και περιεχόμενο, όπως τονίζει ο άγιος Αυγουστίνος (Epist.55).
Οι Εβραίοι πράγματι εόρταζαν τη δική τους Πεντηκοστή, η οποία απείχε πενήντα
ημέρες από την εορτή του νομικού Πάσχα. Ονομάζονταν «Εορτή των Εβδομάδων»
(Εξ.34,22 και Δευτ.16,10) και ποιούνταν κατ’ αυτήν η μνεία της χορηγήσεως του
Νόμου στον Μωυσή, πενήντα ημέρες από τον εορτασμό του πρώτου Πάσχα στην
έρημο του Σινά (Εξ.19,1). Διαρκούσε μία ημέρα και προσφέρονταν οι απαρχές της
νέας συγκομιδής των καρπών της γης, τα «πρωτογεννήματα» στο ναό της
Ιερουσαλήμ, ως ευχαριστία στο χορηγό των αγαθών Θεό.
Με την εορτή της νομικής αυτής εορτής συνέπεσε το μεγάλο γεγονός της
καθόδου του Παναγίου Πνεύματος στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, πενήντα ημέρες
μετά την λαμπροφόρο Ανάσταση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Όπως μας
εξιστορεί με ακρίβεια ο θεόπνευστος συγγραφέας των «Πράξεων των Αποστόλων»,
ευαγγελιστής Λουκάς, «εν τω συμπληρούσθαι την ημέραν της πεντηκοστής ήσαν
άπαντες (οι απόστολοι) ομοθυμαδόν επί τω αυτό. Και άφνω εκ του ουρανού ήχος
ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας, και επλήρωσεν όλον τον οίκον ου ήσαν
καθήμενοι και ώφθησαν αυτοίς διαμεριζόμεναι γλώσσαι ωσεί πυρός, εκάθισέ τε
εφ’ ένα έκαστον αυτών, και επλήσθησαν άπαντες Πεύματος Αγίου, και ήρξατο
λαλείν ετέραις γλώσσαις καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι»
(Πράξ.2,1-4).
Το μέγα και θαυμαστό γεγονός της καθόδου του Παναγίου Πνεύματος είναι μια
από τις σπάνιες θεοφάνιες της ιστορίας. Ο Θεός Παράκλητος, υπό ορατή μορφή
«γλωσσών ωσεί πυρός», κατήλθε στη γη, για να αποτελειώσει το έργο της σωτηρίας
μας, ως συνεχιστής του απολυτρωτικού έργου του Χριστού. Δε θα μπορούσε
άλλωστε να μην είναι θαυμαστή η χαρμόσυνη κάθοδός Του. Έπρεπε οι άγιοι
απόστολοι να νοιώσουν αυτή την πρωτόγνωρη εμπειρία, προκειμένου ολόκληρη η
ψυχοσωματική τους υπόσταση να πλημμυρίσει από την θεία ενέργεια, ώστε να μην
μείνει σ΄ αυτούς η παραμικρή αμφιβολία ότι η αποστολή τους ήταν θεόσταλτη. Να
αποβάλλουν από μέσα τους όλους εκείνους τους ενδοιασμούς που είχαν ως τότε,
σχετικά με το θείο πρόσωπο και το έργο του Σωτήρα Χριστού και να
απαγκιστρωθούν πλήρως από τις κοντόφθαλμες μικροεθνικιστικές ιουδαϊκές
αντιλήψεις περί του Μεσσία. Μόνο με αυτή την οντολογική τους βάπτιση με την
ενέργεια και τα χαρίσματα του Παναγίου Πνεύματος θα μπορούσαν να αναλάβουν
τον ευαγγελισμό της ανθρωπότητας.
Ο Κύριος πριν το εκούσιο πάθος Του είχε προαναγγείλει στους μαθητές Του για
την κάθοδο του Παναγίου Πνεύματος και τα θαυμάσια αποτελέσματά της στην
ανθρωπότητα.. «Καθίσατε εν τη πόλει Ιερουσαλήμ, έως ου ενδύσησθε δύναμιν εξ’
ύψους» (Λουκ.24,48) τους παρήγγειλε. Κατά την διάρκεια της δραματικής ομιλίας
Του, στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, μετά το μυστικό δείπνο, τους έδωσε τη μεγάλη και
ελπιδοφόρα υπόσχεση πως όταν Αυτός απέλθει από τον κόσμο θα στείλει τον
Παράκλητο να είναι μαζί τους ενδυναμωτής, φωτιστής, παρήγορος και οδηγός έως τη
συντέλεια του κόσμου, «ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιον, ό πέμπψει ο
πατήρ εν τω ονόματί μου, εκείνος υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα
ά είπον υμίν» (Ιωάν.14,26). Είναι χαρακτηριστική μια ακόμη φράση Του: «Έτι
πολλά έχω λέγειν υμίν, αλλ’ ου δύνασθε βαστάζειν άρτι. Όταν έλθη εκείνος, το
Πνεύμα της αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16,12-13). Η
κατανόηση του θείου λόγου του Χριστού θα είναι έργο του Παρακλήτου. Το κριτήριο
αλήθειας της Εκκλησίας θα είναι η εσαεί παρουσία Του σ’ Αυτήν. Αυτή είναι μια
ηχηρή απάντηση σε όλους εκείνους οι οποίοι «διαπιστώνουν» πλάνες στην αγία
Εκκλησία, ως ευθεία βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος, το Οποίο ενυπάρχει
στην Εκκλησία για να την οδηγεί «εις πάσαν την αλήθειαν»!
Είναι επίσης αξιοπαρατήρητο το γεγονός ότι ο Κύριος υποσχέθηκε
μεταμορφωτική ενδυνάμωση στους μαθητές Του «λήψασθε δύναμιν επελθόντος του
Αγίου Πνεύματος» (Πράξ.1,8). Όντως, Το μεγάλο θαύμα συντελέσθηκε ευθύς,
αφότου «επλήσθησαν άπαντες Πνεύματος Αγίου» (Πράξ.2,4). Οι πρώην
φοβισμένοι «δια τον φόβον των Ιουδαίων» (Ιωάν.20,19) απόστολοι,
μεταμορφώθηκαν σε ισχυρές προσωπικότητες, σε χαλύβδινους χαρακτήρες, σε
άκαμπτους τύπους, σε άφοβους και διαπρύσιους κήρυκες του νέου θείου μηνύματος.
Άνοιξαν αμέσως τα ερμητικά ολόκλειστα πορτοπαράθυρα του υπερώου και από το
άδυτο κρησφύγετό τους εμφανίστηκαν στους εξώστες κηρύττοντας με πρωτοφανές
θάρρος στα πλήθη τον Αναστάντα Κύριο!
Ο επικεφαλής των αποστόλων Πέτρος κήρυξε στους εκστατικούς Ιουδαίους, οι
οποίοι είχαν συρρεύσει στην αγία πόλη από διάφορα μέρη του κόσμου, εξηγώντας
τους το εξαίσιο θαύμα της ημέρας και κύρια το θαυμαστό φαινόμενο της
γλωσσολαλιάς, το οποίο δεν ήταν προϊόν μέθης, όπως υποστήριζαν κάποιοι, αλλά
πλήρωση των δωρεών του Θεού. Τόνισε ιδιαίτερα πως αυτό είναι εκπλήρωση
επαγγελιών Του, δια των προφητών Του και ιδίως του Ιωήλ, ο οποίος επτά αιώνες
πριν είχε μεταφέρει τα λόγια του Θεού ως εξής: «Και έσται μετά ταύτα και εκχεώ
από του Πνεύματός μου επί πάσαν σάρκα, και προφητεύσουσιν οι υιοί υμών και
αι θυγατέρες υμών, και οι πρεσβύτεροι υμών ενύπνια ενυπνιασθήσονται και οι
νεανίσκοι υμών οράσεις όψονται΄ και επί τους δούλους μου και τας δούλας μου
εν ταις ημέραις εκείναις εκχεώ από του Πνεύματός μου… και έσται πας ος αν
επικαλέσηται το όνομα Κυρίου, σωθήσεται» (Ιωήλ3,1-3). Ο θεόπνευστος
προφήτης, αφού είχε προφητεύσει με τρόπο αλληγορικό, μα αξιοθαύμαστο την
κακοδαιμονία της μεταπτωτικής προχριστιανικής εποχής, αναγγέλλει τον ερχομό του
Παρακλήτου, ο Οποίος εγκαινιάζει μια νέα εποχή, πλημμυρισμένη από τις σωτήριες
χάρες και δωρεές του Θεού. Από εκείνη την ευλογημένη ημέρα αρχίζει η νέα
εσχατολογική περίοδος της ιστορίας, η οριζόμενη στη θεολογία μας ως «Ογδόη
Ημέρα», οποία με έναν ασήμαντο σταθμό, το σωματικό θάνατο των πιστών,
εκτείνεται στους ατελεύτητος αιώνες.
Η ημέρα της Πεντηκοστής θεωρείται ως η γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας μας.
Όντως, το πύρινο και εμπνευσμένο κήρυγμα του αποστόλου Πέτρου καρποφόρησε
στις ψυχές των χιλιάδων ακροατών του. Σαν τα φρυγμένα από τη δίψα ελάφια,
σύμφωνα με έκφραση του Ψαλμωδού (Ψαλμ.41,1), προσέλαβαν τη σωτήρια ομιλία,
ως ουράνιο βάλσαμο. «Ακούσαντες κατενύγησαν τη καρδία» (Πράξ.2,37».
Πίστεψαν και βαπτίσθηκαν αυθημερόν. «Ασμένως αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού
εβαπτίσθησαν, και προσετέθησαν τη ημέρα εκείνη ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι»
(Πραξ.2,41), αφού «έλαβον την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος» (Πραξ.2,39). Είναι
επίσης σημαντικό ότι ο απόστολος Πέτρος τους επισήμανε πως «υμίν γαρ εστιν η
επαγγελία και τοις τέκνοις υμών και πάσι τοις εις μακράν» (Πράξ.2,39), θέλοντας
να τονίσει τον πανανθρώπινο χαρακτήρα της εν Χριστώ σωτηρίας.
Το γεγονός της καθόδου του Παναγίου Πνεύματος την ημέρα της Πεντηκοστής
αποτελεί για την Εκκλησία μας πρωταρχική αφετηρία για την μετέπειτα πορεία Της
στους αιώνες. Ο Θεός Παράκλητος είναι πια ο κύριος της Εκκλησίας από εκείνη την
ευλογημένη ημέρα και οδηγεί το σωτήριο σκάφος ασφαλώς στη σωστική του πλεύση.
Αυτός δίνει ζωή στους πιστούς και δύναμη να πορεύονται προς τη σωτηρία. «Όσοι
γαρ Πνεύματι Θεού άγονται, τονίζει ο απόστολος Παύλος, ούτοι εισίν υιοί Θεού.
Ου γαρ ελάβετε πνεύμα δουλείας πάλιν εις φόβον, αλλ’ ελάβετε πνεύμα
υιοθεσίας, εν ω κράζομεν΄ αββά ο πατήρ. Αυτό το Πνεύμα συμμαρτυρεί τω
πνεύματι ημών ότι εσμέν τέκνα Θεού. Ει δε τέκνα και κληρονόμοι, κληρονόμοι
μεν Θεού, συγκληρονόμοι δε Χριστού, είπερ συμπάσχομεν ίνα και
συνδοξασθώμεν» (Ρωμ.8,114-17). Αυτός ο περίφημος περιεκτικός αποστολικός
λόγος εκφράζει με τον καλλίτερο τρόπο την άφατη ευλογία, που λάβαμε την αγία
ημέρα της Πεντηκοστής. Χάρις στην έλευση του Θεού Παρακλήτου, από δούλοι της
αμαρτίας, γίναμε όχι απλά ελεύθεροι, αλλά τέκνα και κληρονόμοι του Θεού και
συγκληρονόμοι του Κυρίου Ιησού Χριστού. Απολαμβάνουμε πια τη θεία υιοθεσία
(Γαλ.4,5). Μεγαλύτερη ευεργεσία από αυτή δεν θα μπορούσε να υπάρξει!
Η παρουσία του Παναγίου Πνεύματος είναι εμφανής στην Εκκλησία και την
ιστορία. Αντικειμενική μελέτη της πορείας του κόσμου στο χρόνο και το χώρο
αποδεικνύει περίτρανα, πως αυτός δεν είναι ίδιος με εκείνον της προ της
Πεντηκοστής περιόδου. Ο Θεός είναι πια μαζί μας και οι ακένωτες χάριτές Του
πλημμυρίζουν τον κόσμο και ολάκερη την πλάση Του. Η αξιολογικά κατιούσα
πορεία της προχριστιανικής περιόδου όχι μόνο σταμάτησε, αλλά, χάρις στην
αγιαστική ενέργεια του Παρακλήτου, παραμερίζεται σταδιακά και σταθερά η
κακοδαιμονία του κόσμου και ξαναβρίσκει αυτός τη σωστή του θέση στη θεία πλάση.
Το ανθρώπινο γένος ξαναβρήκε την αυθεντική του φύση, όπως αυτή βγήκε από τα
χέρια του Δημιουργού του. Η αγία Εκκλησία είναι πια το θείο εργαστήριο όπου
τελεσιουργείται η σωτηρία και η θέωση των ανθρωπίνων προσώπων. Το ενδημούν σε
Αυτή Άγιο Πνεύμα αγιάζει και κεχαριτώνει όλους όσους ελεύθερα αποφασίσουν να
σωθούν. Η δική τους απόφαση και προσπάθεια μέσα στην Εκκλησία
μεταμορφώνονται σε σωστική πορεία, χάρις στις ακένωτες δωρεές και τα χαρίσματα
Εκείνου. Στη θεολογική γλώσσα η σωτηρία μας απορρέει από την απολυτρωτική
θυσία του Χριστού, ενεργοποιημένη από τη χάρη του Παναγίου Πνεύματος.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας μας κατανόησαν νωρίς τη μεγάλη σημασία του
γεγονότος της Πεντηκοστής. Τρανό παράδειγμα, όπως ήδη αναφέραμε, είναι η
αρχαιότητα της μεγάλης εορτής και η βάπτιση των κατηχουμένων κατ’ αυτήν. Ο
ιερός Χρυσόστομος, σε μια υπέρμετρη ενθουσιαστική του έξαρση για τη
σπουδαιότητα της εορτής, τόνισε πως «δυνάμεθα αεί Πεντηκοστήν επιτελείν»
(P.G.50,454)! Πρέπει η ζωή μας να είναι μια διαρκής Πεντηκοστή. Να ζούμε
αδιάκοπα το μυστήριο των δωρεών και χαρίτων του Παναγίου Πνεύματος. Και
συνεχίζει ο ιερός Πατήρ, επισημαίνοντας τον ζωοδότη ρόλο του Παρακλήτου στην
Εκκλησία του Θεού τονίζει: «ει μη Πνεύμα παρήν, ουκ αν συνέστη η Εκκλησία΄ ει
δε συνίσταται η Εκκλησία, εύδηλον ότι Πνεύμα πάρεστιν» (P.G.50,459). Με άλλα
λόγια το Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή της Εκκλησίας. Επίσης ο άγιος Γρηγόριος ο
Ναζιανζηνός τόνισε ιδιαζόντως τον σωστικό ρόλο του Παρακλήτου στην Εκκλησία
και ύμνησε με την άφθαστη ποιητική του γραφίδα την θεσπέσια εορτή της
Πεντηκοστής. Σε έναν από τους πολλούς ποιητικούς του λόγους έγραψε:
«Πεντηκοστήν εορτάζομεν και Πνεύματος επιδημίαν… Τούτο το Πνεύμα
συνδημιουργεί μεν Υιώ και την κτίσιν και την ανάστασιν…» (P.G.36,436)!
Η αγία εορτή της Πεντηκοστής είναι λοιπόν για τους Χριστιανούς και ιδιαίτερα
μας τους Ορθοδόξους πιστούς, οι οποίοι αποτελούμε την αληθινή Εκκλησία του
Χριστού, ένας σημαντικός σταθμός εορταστικής ευωχίας και πλούσιου πνευματικού
ανεφοδιασμού. Κατά την λαμπρή ακολουθία της γονυκλισίας, η οποία τελείται με
ευλάβεια στους ναούς αυτή τη μεγάλη ημέρα, κλίνουμε ταπεινά τα γόνατά μας,
προκειμένου να προσκυνήσουμε τον ουράνιο Βασιλέα, το Θεό Παράκλητο, να μας
αγιάσει. Να έλθει να σκηνώσει στις ψυχοσωματικές μας υπάρξεις και να μας
καθαρίσει από όλες τις βρωμερές κηλίδες, που λερώνουν την αυθεντική
θεοδημιούργητη φύση μας. Τον παρακαλούμε ευλαβικά να φωτίσει τη σκοτισμένη
από την αμαρτία και τις αμαρτωλές μας έξεις διάνοιά μας και να μας πληρώσει με
θείο φωτισμό γνώσεως και επίγνωσης του μόνου αληθινού Θεού. Τον ικετεύουμε να
μας πλημμυρίσει με τα ακένωτα θεία χαρίσματά Του και να μας γεμίσει με τις
ουράνιες θεόσταλτες δωρεές Του, ώστε η ύπαρξή μας να μεταβληθεί σε θεοειδές
έσοπτρο της δικής Του καθαρότητας και αγιότητας. Έχουμε απόλυτη ανάγκη της
διαρκούς παρουσίας Του στη ζωή μας για να μπορούμε, χάρις σ’ Αυτόν, να
πορευόμαστε στον επίγειο και εφήμερο βίο μας με ασφάλεια, να αντιμετωπίζουμε τον
κόσμο, ο οποίος «όλος εν τω πονηρώ κείται» (Α΄Ιωάν.5,19) νικηφόρα και να
σωζόμαστε από «της γενεάς της σκολιάς ταύτης» (Πράξ.2,41), ασφαλώς, όπως
τρανώς διακήρυξε ο απόστολος Πέτρος την αγία ημέρα της Πεντηκοστής.
«ΠΑΝΤΑ ΧΟΡΗΓΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΑΓΙΟΝ»
(Θεολογικό σχόλιο στην εορτή του Αγίου Πνεύματος)
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής, την οποία η Εκκλησία μας εορτάζει και
πανηγυρίζει λαμπρά, φέρνει στη σκέψη όλων ημών των πιστών το τρίτο Πρόσωπο
της Τριαδικής Θεότητας, το Πνεύμα το Άγιο, τον Παράκλητο, κι’ αυτό διότι, το Θείο
Αυτό Πρόσωπο είναι ο πρωτοστάτης αυτής της εορτής. Η κάθοδός Του στον κόσμο
την ευλογημένη εκείνη ημέρα της Πεντηκοστής, στο υπερώο της Ιερουσαλήμ
(Πράξ.2,1) σήμανε μια νέα εποχή για την πορεία του κόσμου και την ιστορία της
σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Για τον πολύ κόσμο και δυστυχώς και για πολλούς πιστούς ο Κύριος και Θεός
μας Άγιον Πνεύμα είναι o «μεγάλος άγνωστος» και λίαν δυσχερής η κατανόησή
Του. Δεν είναι άμοιρη ευθυνών βεβαίως η δυτικής εμπνεύσεως εικονογραφία της
Αγίας Τριάδος, η οποία παρουσιάζει τον Θεό Παράκλητο με τη απαράδεκτη
πτηνομορφική παράσταση περιστεράς, με συνέπεια να μην εκλαμβάνεται από τους μη
έχοντας θεολογική παιδεία και εκκλησιαστική συνείδηση, ως θείον Πρόσωπο, αλλά
ως μια απλή συμβολική παράσταση κάποιας αφηρημένης δυνάμεως του Θεού. Επί τη
ευκαιρία είναι ανάγκη η εν λόγω εικονική παράσταση της Αγίας Τριάδος να
αποσυρθεί από την ορθόδοξο λατρεία και να αντικατασταθεί από την συμβολική
παράσταση των τριών αγγέλων της Φιλοξενίας του Αβραάμ. Αυτή είναι η γνήσια
ορθόδοξη εικονογράφηση του Τριαδικού Θεού.
Το Άγιον Πνεύμα δεν είναι κάποια απρόσωπη δύναμη του Θεού, όπως
βλάσφημα δίδασκαν και διδάσκουν οι ανά τους αιώνες πνευματομάχοι αιρετικοί. Το
Άγιον Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Είναι Θεός αληθινός, διότι
μετέχει της θείας ουσίας ισότιμα με τον Πατέρα και τον Υιό. Είναι επίσης πρόσωπο
αληθινό, προσωπικότητα ενσυνείδητη, έχοντας τη δική Του υποστατική ιδιότητα, η
οποία τον καθιστά ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα, χωρίς να συγχέεται με
άλλο πρόσωπο. Σύμφωνα με την βιβλική διδασκαλία, η οποία κατανοήθηκε ορθώς
μόνο μέσα στην Εκκλησία, το προσωπικό υποστατικό ιδίωμα του Κυρίου
Παρακλήτου, τον Οποίο τον καθιστά μοναδικό, είναι η αΐδια εκπόρευσή Του από τον
Πατέρα.
Το Άγιον Πνεύμα ήταν πάντοτε παρόν, μαζί με τα άλλα δύο Θεία Πρόσωπα της
Τριάδος, στην διαδικασία της δημιουργίας του κόσμου και της σωτηρίας του
ανθρωπίνου γένους. «Πνεύμα Κυρίου πεπλήρωκε την οικουμένην» (Σοφ.Σολ.1,7).
Είναι το Πνεύμα του Θεού (Ματθ.12:28), το Οποίο επισκιάζει, διαπερνά και ζωογονεί
τα πάντα. Τακτοποιεί και ωραιοποιεί την δημιουργία του Θεού. «Εξαποστελείς το
πνεύμα σου, και κτισθήσονται, και ανακαινιείς το πρόσωπον της γης» αναφωνεί ο
ψαλμωδός (Ψαλμ.103,30). Το «Πνεύμα του Κυρίου» (Πράξ.5,9) μεταμορφώνει
ανθρώπινες προσωπικότητες της προχριστιανικής αρχαιότητος ώστε να γίνουν
όργανα της θείας βουλήσεως για την σωτηρία του ανθρωπίνου γένους, όπως οι
προφήτες, οι οποίοι έγιναν οι διαμήνυες του θελήματος του Θεού στον κόσμο
(Εβρ.1,1).
Η ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του Θεού έγινε συνεργεία του Αγίου
Πνεύματος. «Το γαρ εν αυτή (τη Παρθένω) γεννηθέν εκ Πνεύματος εστίν Αγίου»
(Ματθ.1,20) διαβεβαίωσε ο άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ και «Πνεύμα Άγιον
επελεύσεται επί σε και δύναμις υψίστου επισκιάσει σοι» (Λουκ.1,35) ανήγγειλε ο
αρχάγγελος Γαβριήλ στην Θεοτόκο. Το Άγιον Πνεύμα αναπαύεται στο Χριστό
(Ησ.61,1), παρίσταται στην Βάπτισή Του για την επιβεβαίωση της μεσσιανικής Του
ιδιότητος (Ματθ.3,15). Τον στηρίζει ως άνθρωπο (Ματθ.4,1). Μέσω του Πνεύματος
του Κυρίου ευαγγελίζεται τους πτωχούς, ιατρεύει τους ασθενείς, κηρύσσει την
ελευθερία στους αιχμαλώτους και δίνει την ανάβλεψη των τυφλών (Λουκ.4,18). «Εν
Πνεύματι Θεού» διώχνει τα δαιμόνια (Ματθ.12,28). Το Άγιον Πνεύμα είναι ο
σύνδεσμός Του με τον Πατέρα (Λουκ.10,21).
Ο Παράκλητος, «το Πνεύμα της αληθείας», θα γίνει ο συνεχιστής του
απολυτρωτικού έργου του Χριστού «εις τον αιώνα» (Ιωάν.14,15). Αυτός θα πάρει τη
θέση Του στο έργο της σωτηρίας, «εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν (τον
Παράκλητον) προς ημάς και ελθών εκείνος ελέγξει τον κόσμον περί αμαρτίας και
περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως … όταν έλθη εκείνος, το Πνεύμα της
αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16,7.13) διαβεβαίωσε ο
Χριστός τους μαθητές Του, λίγο πριν το εκούσιο πάθος Του. Σε ερώτηση των
μαθητών προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, μετά την ανάστασή Του: «Κύριε εν τω
χρόνω τούτω αποκαθιστάνεις την βασιλείαν τω Ισραήλ;», τους απάντησε πως
«ουχ υμών γνώναι χρόνους ή καιρούς ους ο πατήρ έθετο εν τη ιδία εξουσία, αλλά
λήψεσθε δύναμιν επελθόντος του Αγίου Πνεύματος εφ’ υμάς, και έσεσθέ μοι
μάρτυρες εν τε Ιερουσαλήμ και εν πάση τη Ιουδαία και Σαμαρεία και έως
εσχάτου της γης» (Πράξ.1,6-8-). Με την έμμεση αυτή απάντησή Του ο Κύριος
δήλωνε πως η Βασιλεία του Θεού είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην
Εκκλησία Του. Η αγία ημέρα της Πεντηκοστής είναι η απαρχή της εσχατολογικής
εποχής, η οποία θα περατωθεί με το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας.
Η ευλογημένη επαγγελία του Χριστού πραγματοποιήθηκε την αγία αυτή ημέρα.
Το Πανάγιο Πνεύμα κατήλθε στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, όπου «ήσαν άπαντες
ομοθυμαδόν επί το αυτό» συναγμένοι οι άγιοι Απόστολοι (Πράξ.2,1). Ο ερχομός
Του ήταν σαν «εκ του ουρανού ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας» και η ορατή
παρουσία Του ως «γλώσσαι ωσεί πυρός», το Οποίον «εκάθισέ τε εφ’ ένα έκαστον
αυτών (των μαθητών)» (Πράξ.2,3-4). Σύμφωνα με τον θεόπνευστο συγγραφέα του
βιβλίου των Πράξεων των Αποστόλων, το «Ευαγγέλιον του Πνεύματος», όπως
αποκαλείται, μεταμόρφωσε κυριολεκτικά τους αγράμματους μαθητές σε νέες
δυναμικές προσωπικότητες, με πρώτο ορατό σημείο το φαινόμενο του «λαλείν
ετέραις γλώσσες καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι» (Πράξ.2,4).
Έτερο απτό φαινόμενο της προσωπικής τους μεταμορφώσεως υπήρξε η θαρραλέα
ομιλία του αποστόλου Πέτρου προς τους εκστατικούς, μπροστά στο παράδοξο
φαινόμενο, όχλους της Ιερουσαλήμ (Πραξ.2,1436). Το αποτέλεσμα ήταν
συγκλονιστικό. Ο εμπνευσμένος από το Πνεύμα του Θεού λόγος του κορυφαίου
αποστόλου «κατενύγησε την καρδίαν» των όχλων (Πράξ.2,37) με αποτέλεσμα να
ζητούν από τους αποστόλους: «τι ποιήσομεν άνδρες αδελφοί;». Ο Πέτρος τους
προέτρεψε: «μετανοήσατε, και βαπτισθήτω έκαστος υμών επί το ονόματι Ιησού
Χριστού εις άφεσιν αμαρτιών, και λήψεσθε την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος».
Εκείνοι «ασμένως αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού εβαπτίσθησαν, και
προσετέθησαν τη ημέρα εκείνη ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι» (Πράξ.2,37-41). Έτσι
γεννήθηκε επί γης στρατευόμενο μέρος της Εκκλησίας του Θεού. Η αγία Πεντηκοστή
θεωρείται ως η εν Αγίω Πνεύματι γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας!
Η Αγία Εκκλησία είναι, σύμφωνα με την βιβλική θεολογία, το σώμα του Χριστού
και Αυτός η κεφαλή του σώματος (Εφεσ.5,23) Το Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή του
εκκλησιαστικού αυτού σώματος. Όπως στο φυσικό ανθρώπινο σώμα η ψυχή ζωοποιεί
το σώμα, τι ίδιο και η παρουσία του Παρακλήτου ζωοποιεί την Εκκλησία, κάνει το
εκκλησιαστικό σώμα εύρωστο και δυνατό και αθάνατο. Αυτό σημαίνει ότι τα μέλη
του σώματος, οι πιστοί, ζούμε μέσα στην Εκκλησία την όντως ζωή, χάρις στο
ενοικούν σε Αυτή Πνεύμα του Θεού. Μέσα σε αυτή υπάρχουμε, τρεφόμαστε με
ουράνια τροφή, φωτιζόμαστε, χαριτωνόμαστε, αγιαζόμαστε και σωζόμαστε.
Το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το απολυτρωτικό έργο του Χριστού μας μετά την εις
Ουρανούς Ανάληψή Του. Αυτός διαχέει τις άκτιστες δωρεές του Θεού στους
ανθρώπους και ολόκληρη τη δημιουργία. Αυτός είναι ο πραγματικός τελετουργός των
Ιερών Μυστηρίων, μέσω των οποίων οι πιστοί αγιαζόμαστε και σωζόμαστε. Αυτός
καθιστά τους λειτουργούς της Εκκλησίας κεχαριτωμένα όργανά Του, για την
επιτέλεση του σωστικού έργου του λαού του Θεού. Αυτός εμπνέει πνεύματα
προφητείας και σοφίας. Αυτός διαφυλάσσει την Εκκλησία από τις επιβουλές των
οργάνων της πλάνης και του ψεύδους (Ιωάν.16,13). Αυτός μοιράζει χαρίσματα στους
πιστούς (Α΄Κορ.12,4) και πραγματοποιεί την υιοθεσία τους στο Θεό (Γαλ.4,6). Αυτός
συγκροτεί όλον τον θεσμό της Εκκλησίας (Λουκ.24,49).
Η παρουσία λοιπόν του Κυρίου Παρακλήτου στην Εκκλησία είναι τόσο
σημαντική, ώστε, κατά τον Ιερό Χρυσόστομο: «Ει μη Πνεύμα παρήν, ουκ αν
συνέστη η Εκκλησία» (Ε.Π.50,459). Εμείς οι συνειδητοί πιστοί δεν έχουμε παρά να
κλείνουμε γόνυ λατρείας και προσκυνήσεως προς Αυτόν και να Του ζητήσουμε
φωτισμό γνώσεως και ψυχοσωματική κάθαρση από κάθε ρύπο αμαρτίας. Είναι
ανάγκη, τέλος, να θέσουμε τον άκτιστο φωτισμό Του ως άσβεστη δάδα ασφαλούς
πορείας στην δυσχερή επίγεια πορεία μας.
ΤΟ ΘΕΙΟΝ ΠΡΟΣΩΠΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟΝ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής, αποτελεί για την Εκκλησία μας ένας
σπουδαίος εορτολογικός σταθμός. Την αγία αυτή ημέρα εορτάζει και πανηγυρίζει
λαμπρά το μεγάλο γεγονός της καθόδου του Παναγίου Πνεύματος στην ομήγυρη των
μαθητών του Κυρίου, ως συνεχιστής του απολυτρωτικού έργου του Χριστού. Ο
Κύριος και Θεός Παράκλητος είναι ο πρωτοστάτης αυτής της εορτής, γι’ αυτό Τον
τιμάμε και Τον προσκυνάμε αυτή τη λαμπρή ημέρα και επίσης είναι αφιερωμένη η
επόμενη ημέρα σε Εκείνον, η Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος. Η κάθοδός Του στον
κόσμο την ευλογημένη εκείνη ημέρα της Πεντηκοστής, στο υπερώο της Ιερουσαλήμ
(Πράξ.2:1) σήμανε αναμφίβολα μια νέα εποχή για την πορεία του κόσμου και την
ιστορία της σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Το Άγιον Πνεύμα δεν είναι κάποια απρόσωπη δύναμη του Θεού, όπως βλάσφημα
δίδασκαν και διδάσκουν οι ανά τους αιώνες πνευματομάχοι αιρετικοί. Το Άγιον
Πνεύμα είναι το τρίτο πρόσωπο της Αγίας Τριάδος. Είναι Θεός αληθινός, διότι
μετέχει της θείας ουσίας ισότιμα με τον Πατέρα και τον Υιό. Είναι επίσης πρόσωπο
αληθινό, προσωπικότητα ενσυνείδητη, έχοντας τη δική Του υποστατική ιδιότητα, η
οποία τον καθιστά ξεχωριστή και μοναδική προσωπικότητα, χωρίς να συγχέεται με
άλλο πρόσωπο. Σύμφωνα με την βιβλική διδασκαλία, η οποία κατανοήθηκε ορθώς
μόνο μέσα στην Εκκλησία, το προσωπικό υποστατικό ιδίωμα του Κυρίου
Παρακλήτου, τον Οποίο τον καθιστά μοναδικό, είναι η αΐδια εκπόρευσή Του από τον
Πατέρα.
Η αιρετική προσθήκη από την παπική ετεροδοξία της βλάσφημης διδασκαλίας
της εκ και του Υιού εκπορεύσεώς Του (Filioque), αποτελεί σοβαρή εκτροπή από την
βιβλική και αγιοπατερική διδασκαλία της αρχέγονης Εκκλησίας και ανατροπή της
χριστιανικής πίστεως περί υποστατικών ιδιωμάτων των Θείων Προσώπων της Αγίας
Τριάδος. Η φράγκικη αυτή σοβαρή κακοδοξία, η οποία ενσωματώθηκε στο Σύμβολο
της πίστεως το 1019 από την παπική εκκλησία και έγινε πίστη της, αποτελεί την
κυριότερη αιτία του σχίσματος του 1054 και το σοβαρότερο σημείο αναφοράς των
σχέσεων της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας και του παπισμού. Δεν θα πρέπει να
ξεχνάμε πως οι Δυτικοί θεωρούν εμάς τους ορθοδόξους αιρετικούς διότι
απορρίπτουμε την αιρετική διδασκαλία του Filioque!
Οι μετά το σχίσμα Πατέρες, Ομολογητές και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας, με
προεξάρχοντες τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά και τον Άγιο Μάρκο Εφέσου, έδωσαν
τιτάνιους αγώνες κατά αυτής της αιρετικής διδασκαλίας, διότι θεωρήθηκε από αυτούς
ως μια ακόμα σοβαρή τριαδολογική κακοδοξία, η οποία βεβηλώνει (το σχετικώς
αποκεκαλυμμένο) μυστήριο της υπάρξεως του Τριαδικού Θεού. Επιγραμματικά
αναφέρουμε ότι η αιρετική πίστη του Filioque καταργεί την μοναρχία της Θεότητος
και δημιουργεί δύο αρχές στην Αγία Τριάδα. Συγχέει το προσωπικό υποστατικό
ιδίωμα του Πατρός, περί της εκπορεύσεως του Πνεύματος από Αυτόν και υποβιβάζει
τη θέση του Αγίου Πνεύματος στην ισότιμη ύπαρξή Του στη Θεότητα, ως πρόσωπο,
υπηρετούντος την θέληση του Πατρός και του Υιού! Αυτό σημαίνει ότι η κακοδοξία
αυτή η οποία δυστυχώς συντηρείται επιδεικτικά από τους παπικούς, αποτελεί το
σημαντικότερο εμπόδιο επαναπροσέγγισης Ορθοδοξίας και δυτικών ετεροδόξων.
Πάμπολλα χωρία από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη φανερώνουν
περίτρανα τον ισότιμο ρόλο του Παναγίου Πνεύματος μαζί με τα άλλα δύο Θεία
Πρόσωπα της Τριάδος, στην διαδικασία της δημιουργίας του κόσμου και της
σωτηρίας του ανθρωπίνου γένους.
Η ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του Θεού έγινε συνεργεία του Αγίου
Πνεύματος. «Το γαρ εν αυτή (τη Παρθένω) γεννηθέν εκ Πνεύματος εστίν Αγίου»
(Ματθ.1:20) διαβεβαίωσε ο άγγελος Κυρίου στον Ιωσήφ και «Πνεύμα Άγιον
επελεύσεται επί σε και δύναμις υψίστου επισκιάσει σοι» (Λουκ.1:35) ανήγγειλε ο
αρχάγγελος Γαβριήλ στην Θεοτόκο. Το Άγιον Πνεύμα αναπαύεται στο Χριστό
(Ησ.61:1), παρίσταται στην Βάπτισή Του για την επιβεβαίωση της μεσσιανικής Του
ιδιότητος (Ματθ.3:15). Τον στηρίζει ως άνθρωπο (Ματθ.4:1). Μέσω του Πνεύματος
του Κυρίου ευαγγελίζεται τους πτωχούς, ιατρεύει τους ασθενείς, κηρύσσει την
ελευθερία στους αιχμαλώτους και δίνει την ανάβλεψη των τυφλών (Λουκ.4:18). «Εν
Πνεύματι Θεού» διώχνει τα δαιμόνια (Ματθ.12:28). Το Άγιον Πνεύμα είναι ο
σύνδεσμός Του με τον Πατέρα (Λουκ.10:21).
Ο Παράκλητος, «το Πνεύμα της αληθείας» θα γίνει ο συνεχιστής του
απολυτρωτικού έργου του Χριστού «εις τον αιώνα» (Ιωάν.14:15). Αυτός θα πάρει τη
θέση Του στο έργο της σωτηρίας, «εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν (τον
Παράκλητον) προς ημάς και ελθών εκείνος ελέγξει τον κόσμον περί αμαρτίας και
περί δικαιοσύνης και περί κρίσεως … όταν έλθη εκείνος, το Πνεύμα της
αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16:7,13) διαβεβαίωσε ο
Χριστός τους μαθητές Του, λίγο πριν το εκούσιο πάθος Του. Σε ερώτηση των
μαθητών προς τον Κύριο Ιησού Χριστό, μετά την ανάστασή Του: «Κύριε εν τω
χρόνω τούτω αποκαθιστάνεις την βασιλείαν τω Ισραήλ;», τους απάντησε πως
«ουχ υμών γνώναι χρόνους ή καιρούς ους ο πατήρ έθετο εν τη ιδία εξουσία, αλλά
λήψεσθε δύναμιν επελθόντος του Αγίου Πνεύματος εφ’ υμάς, και έσεσθέ μοι
μάρτυρες εν τε Ιερουσαλήμ και εν πάση τη Ιουδαία και Σαμαρεία και έως
εσχάτου της γης» (Πράξ.1:6-8-). Με την έμμεση αυτή απάντησή Του ο Κύριος
δήλωνε πως η Βασιλεία του Θεού είναι η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στην
Εκκλησία Του. Η αγία ημέρα της Πεντηκοστής είναι η απαρχή της εσχατολογικής
εποχής, η οποία θα περατωθεί με το τέλος της ανθρώπινης ιστορίας.
Η ευλογημένη επαγγελία του Χριστού πραγματοποιήθηκε την αγία αυτή ημέρα.
Το Πανάγιο Πνεύμα κατήλθε στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, όπου «ήσαν άπαντες
ομοθυμαδόν επί το αυτό» συναγμένοι οι άγιοι Απόστολοι (Πράξ.2:1). Ο ερχομός
Του ήταν σαν «εκ του ουρανού ήχος ώσπερ φερομένης πνοής βιαίας» και η ορατή
παρουσία Του ως «γλώσσαι ωσεί πυρός», το Οποίον «εκάθισέ τε εφ’ ένα έκαστον
αυτών (των μαθητών)» (Πράξ.2:3-4). Σύμφωνα με τον θεόπνευστο συγγραφέα του
βιβλίου των Πράξεων των Αποστόλων, το «Ευαγγέλιον του Πνεύματος», όπως
αποκαλείται, μεταμόρφωσε κυριολεκτικά τους αγράμματους μαθητές σε νέες
δυναμικές προσωπικότητες, με πρώτο ορατό σημείο το φαινόμενο του «λαλείν
ετέραις γλώσσες καθώς το Πνεύμα εδίδου αυτοίς αποφθέγγεσθαι» (Πράξ.2:4).
Έτερο απτό φαινόμενο της προσωπικής τους μεταμορφώσεως υπήρξε η θαρραλέα
ομιλία του αποστόλου Πέτρου προς τους εκστατικούς, μπροστά στο παράδοξο
φαινόμενο, όχλους της Ιερουσαλήμ (Πραξ.2:1436). Το αποτέλεσμα ήταν
συγκλονιστικό. Ο εμπνευσμένος από το Πνεύμα του Θεού λόγος του κορυφαίου
αποστόλου «κατενύγησε την καρδίαν» των όχλων (Πράξ.2:37) με αποτέλεσμα να
ζητούν από τους αποστόλους: «τι ποιήσομεν άνδρες αδελφοί;». Ο Πέτρος τους
προέτρεψε: «μετανοήσατε, και βαπτισθήτω έκαστος υμών επί το ονόματι Ιησού
Χριστού εις άφεσιν αμαρτιών, και λήψεσθε την δωρεάν του Αγίου Πνεύματος».
Εκείνοι «ασμένως αποδεξάμενοι τον λόγον αυτού εβαπτίσθησαν, και
προσετέθησαν τη ημέρα εκείνη ψυχαί ωσεί τρισχίλιαι» (Πράξ.2:37-41). Έτσι
γεννήθηκε το ορατό επί γης στρατευόμενο μέρος της Εκκλησίας του Θεού. Η αγία
Πεντηκοστή θεωρείται ως η εν Αγίω Πνεύματι γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας!
Η Αγία Εκκλησία είναι, σύμφωνα με την βιβλική θεολογία, το σώμα του Χριστού
και Αυτός η κεφαλή του σώματος (Εφεσ.5:23) Το Άγιο Πνεύμα είναι η ψυχή του
εκκλησιαστικού αυτού σώματος. Όπως στο φυσικό ανθρώπινο σώμα η ψυχή ζωοποιεί
το σώμα, τι ίδιο και η παρουσία του Παρακλήτου ζωοποιεί την Εκκλησία, κάνει το
εκκλησιαστικό σώμα εύρωστο και δυνατό και αθάνατο. Αυτό σημαίνει ότι τα μέλη
του σώματος, οι πιστοί, ζούμε μέσα στην Εκκλησία την όντως ζωή, χάρις στο
ενοικούν σε Αυτή Πνεύμα του Θεού. Μέσα σε αυτή υπάρχουμε, τρεφόμαστε με
ουράνια τροφή, κεχαριτωνόμαστε, αγιαζόμαστε και σωζόμαστε.
Το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το απολυτρωτικό έργο του Χριστού μας μετά την εις
Ουρανούς Ανάληψή Του. Αυτός διαχέει τις άκτιστες δωρεές του Θεού στους
ανθρώπους και ολόκληρη τη δημιουργία. Αυτός είναι ο πραγματικός τελετουργός των
Ιερών Μυστηρίων, μέσω των οποίων οι πιστοί αγιάζονται και σώζονται. Αυτός
καθιστά τους λειτουργούς της Εκκλησίας κεχαριτωμένα όργανά Του, για την
επιτέλεση του σωστικού έργου του λαού του Θεού. Αυτός εμπνέει πνεύματα
προφητείας και σοφίας. Αυτός διαφυλάσσει την Εκκλησία από τις επιβουλές των
οργάνων της πλάνης και του ψεύδους (Ιωάν.16:13). Αυτός μοιράζει χαρίσματα στους
πιστούς (Α΄Κορ.12:4) και πραγματοποιεί την υιοθεσία τους στο Θεό (Γαλ.4:6). Αυτός
συγκροτεί όλον τον θεσμό της Εκκλησίας (Λουκ.24:49).
Ο Κύριος και Θεός Παράκλητος ενοικεί στην Εκκλησία του Χριστού και
επεργάζεται την σωτηρία μας. Χρειάζεται όμως και τη δική μας συγκατάθεση για να
πραγματοποιηθεί αυτή. Ας ανοίξουμε διάπλατα τις πύλες ψυχής μας και ας Του
επιτρέψουμε να εισέλθει σε αυτή να μας καθαρίσει από κάθε ρύπο αμαρτίας, να μας
φωτίσει με τον δικό Του φωτισμό και να μας ανακαινίσει σε νέες θεοειδείς υπάρξεις.
ΤΟ ΠΑΝΑΓΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ «ΟΛΟΝ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙ ΤΟΝ ΘΕΣΜΟΝ ΤΗΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου -Καθηγητού
Η μεγάλη εορτή της Πεντηκοστής και η Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος
αποτελούν έναν ακόμα σημαντικό εορτολογικό σταθμό του εκκλησιαστικού
ενιαυτού, κατά τον οποίο προσκυνούμε τον Άγιο Τριαδικό Θεό, τον μόνο αληθινό
Θεό και τιμούμε το Πανάγιο Πνεύμα, το Οποίο έχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην
μεγάλη αυτή Δεσποτική εορτή.
Η ευλογημένη κάθοδός Του, στο υπερώο της Ιερουσαλήμ, «εν τῷ
συμπληροῦσθαι τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς», όπου ήταν συναγμένοι οι άγιοι
Απόστολοι, «ἅπαντες ὁμοθυμαδὸν ἐπὶ τὸ αὐτό» 1 , άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην
ιστορία του κόσμου. Ήρθε να αναδημιουργήσει τη σεσαθρωμένη δομή του πτωτικού
κόσμου, να διαχύσει τους αστείρευτους ποταμούς των σωτήριων άκτιστων ενεργειών
του Θεού και να βάλλει σε νέα τροχιά την πορεία της ανθρωπότητας. Να οδηγήσει
«εις πάσαν την αλήθειαν» 2 τους «καθημένους εν σκότει … εν χώρα και σκιά
θανάτου» 3 . Να άρει την κατάρα της διασπάσεως των ανθρωπίνων κοινωνιών, την
αιτία της διαχρονικής κακοδαιμονίας, ενώνοντας κάθε ανθρώπινο πρόσωπο και
ολόκληρη την ανθρωπότητα σε ένα σώμα, το Σώμα του Χριστού, την Αγία Του
Εκκλησία, καθότι, όπως τονίζει ο απόστολος Παύλος, χάρις στην παρουσία και το
έργο του Παρακλήτου, «νυν δε πολλά μεν μέλη, εν δε σώμα» 4 . «Εις ενότητα
πάντας εκάλεσε», ψάλλουμε θριαμβευτικά κατά την αγία εορτή, έχοντας τη
βεβαιότητα ότι άλλος τρόπος ενότητας δεν υπάρχει, παρά μόνο η Εκκλησία, το
μυστικό Σώμα του Λυτρωτή μας Χριστού, ούτε άλλος δρόμος σωτηρίας. Άλλωστε, η
Αγία Πεντηκοστή θεωρείται ως η «γενέθλιος ημέρα της Εκκλησίας», αφού, με το
εμπνευσμένο κήρυγμα του απ. Πέτρου, «ἀσμένως ἀποδεξάμενοι τὸν λόγον αὐτοῦ
ἐβαπτίσθησαν, καὶ προσετέθησαν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ ψυχαὶ ὡσεὶ τρισχίλιαι» 5 ,
αποτελούντες τα πρώτα μέλη της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων, τα πρώτα κύτταρα
του μυστικού Σώματος του Χριστού.
Η Αγία μας Εκκλησία είναι, σύμφωνα με την βιβλική θεολογία, το σώμα του
Χριστού και Αυτός η κεφαλή του σώματος (Εφεσ.5,23) και το Άγιο Πνεύμα είναι η
ψυχή του εκκλησιαστικού σώματος. Όπως στο φυσικό ανθρώπινο σώμα η ψυχή
ζωοποιεί το σώμα, τι ίδιο και η παρουσία του Παρακλήτου, ζωοποιεί την Εκκλησία,
κάνει το εκκλησιαστικό σώμα εύρωστο, δυνατό και αθάνατο. Αυτό σημαίνει ότι τα
μέλη του σώματος, οι πιστοί, ζούμε, μέσα στην Εκκλησία, χάρις στο ενοικούν σε
Αυτή Πνεύμα του Θεού, την όντως ζωή. Μέσα σε αυτή υπάρχουμε, τρεφόμαστε με
ουράνια τροφή (την Θεία Κοινωνία), χαριτωνόμαστε, αγιαζόμαστε, σωζόμαστε και
θεωνόμαστε, αφού, «η αγάπη του Θεού εκκέχυται εν ταις καρδίαις ημών δια
Πνεύματος Αγίου του δοθέντος ημίν» 6 . Ο ιερός Χρυσόστομος τονίζει ότι το Άγιο
Πνεύμα και Εκκλησία είναι ταυτόσημα, είναι οντολογικό γνώρισμα της Εκκλησίας η
παρουσία του Αγίου Πνεύματος, το οποίο δημιουργεί μεταξύ των μελών θεϊκή
συγγένεια, ανώτερη κάθε άλλης συγγενείας και ενότητας. «Ο γαρ γέρων και ο νέος,
ο πένης και ο πλούσιος, ο παις και ο έφηβος, η γυνή και ο ανήρ και πάσα ψυχή εν
τι γίνεται και μάλλον ει σώμα εν ην. Ταύτης γαρ της συγγενείας πολλώ μείζων
εκείνη και πλείων η ακρίβεια της ενώσεως» 7 .
1 Πράξ.2,1
2 Ιωάν.16,13
3 Ματθ.4,16
4 Α΄Κορ.12,19-20
5 Πράξ.2,41
6 Ρωμ.5,5
Ο Απόστολος των Εθνών τονίζει κατηγορηματικά πως «ουδείς δύναται ειπείν
Κύριον Ιησούν ει μη εν Πνεύματι Αγίω» 8 . Αυτό σημαίνει πως ο Θεός Παράκλητος
είναι πλέον ο κύριος της Εκκλησίας και του κόσμου, μετά την Ανάληψη του Χριστού.
Αυτός μας κάνει γνωστό τον Λυτρωτή μας Ιησού Χριστό και ενεργοποιεί το σωτήριο
έργο Του σε κάθε άνθρωπο, που θέλει να σωθεί, πάντα μέσα στην Εκκλησία και όχι
εκτός αυτής. Κατά συνέπεια, όχι μόνο η άρνηση του απολυτρωτικού έργου του
Χριστού, αλλά και η άρνηση της συμμετοχής του Αγίου Πνεύματος στη λυτρωτική
διαδικασία του κόσμου, αποτελεί πρωταρχική αιτία απώλειας της σωτηρίας πολλών.
Η παρουσία του Αγίου Πνεύματος στον κόσμο εκδηλώνεται ποικιλότροπα, με
«διαιρέσεις χαρισμάτων», με «διαιρέσεις διακονιών», με «διαιρέσεις
ενεργημάτων» 9 , με καρποφορία πνευματικών καρπών 10 . Κάθε αγαθό και δωρεά που
δίνεται στους ανθρώπους είναι προϊόν του Αγίου Πνεύματος. Σε κάθε άνθρωπο
«δίδεται η φανέρωσις του Πνεύματος προς το συμφέρον» αυτού 11 και για τούτο
ψάλλει η Εκκλησία: «Πάντα χορηγεί το Πνεύμα το Άγιον, βρύει προφητείας,
ιερέας τελειοί, αγραμμάτους σοφίαν εδίδαξε, αλιείς θεολόγους ανέδειξε, όλον
συγκροτεί τον θεσμόν της Εκκλησίας» 12 .
Το Άγιο Πνεύμα μοιράζει χαρίσματα στους πιστούς τα οποία είναι χρήσιμα για τη
σωτηρία τη δική τους, αλλά και για το σωστικό έργο της Εκκλησίας. Σε άλλον
«δίδοται λόγος σοφίας, άλλω δε λόγος γνώσεως κατά το αυτό Πνεύμα, ετέρω δε
πίστις εν τω αυτώ Πνεύματι, άλλω δε χαρίσματα ιαμάτων εν τω αυτώ Πνεύματι,
άλλω δε ενεργήματα δυνάμεων, άλλω δε προφητεία, άλλω δε διακρίσεις
πνευμάτων, ετέρω δε γένη γλωσσών, άλλω δε ερμηνεία γλωσσών. Πάντα δε
ταύτα ενεργεί το εν και το αυτό Πνεύμα, διαιρούν ιδία εκάστω καθώς
βούλεται» 13 . Ο Μ. Βασίλειος σημειώνει: «Το Πνεύμα γίνεται επίσης κατανοητό
ως όλον υπάρχον εις τα μέρη διά της διανομής των χαρισμάτων. Διότι αν και οι
δωρεές και η χάρη που ο Θεός μας έχει δώσει μπορεί να διαφέρουν, είμαστε
βεβαιότατα μέλη ο ένας του άλλου» 14 .
Το Άγιο Πνεύμα μοιράζει διακονίες στο λαό του Θεού, οι οποίες υπάρχουν για να
διακονούν καθολικά τις πνευματικές και υλικές ανάγκες του, εις τρόπον ώστε να ζει ο
πιστός αποκλειστικά μέσα στην χάρη του Θεού και να μην έχει ανάγκη από τα
«σκύβαλα» του κόσμου 15 . Η Εκκλησία του Θεού υπάρχει για να μεταλλάσσει
ολοκληρωτικά και καθολικά τον άνθρωπο της αμαρτίας και της φθοράς, σε νέα
αναγεννημένη και χαριτωμένη ύπαρξη. Το «Πνεύμα το Άγιον έθετο επισκόπους
ποιμαίνειν την Εκκλησίαν του Κυρίου και Θεού» 16 . Ακολούθως όρισε, «εν τη
Εκκλησία πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα
δυνάμεις, είτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών» 17 .
Επίσης «έδωκε τους τους μεν αποστόλους, τους δε προφήτας, τους δε
7 Εις την Πεντηκοστήν Όμιλ. 1, 4 PG 50, 459. Εις Όμιλ. 9, 3 PG 62, 72.
8 Α΄Κορ.12,3
9 Α΄Κορ.12,4-6
10 Γαλ.5,22
11 Α΄Κορ.12,7
12 Στιχ. Εσπ. Πεντηκοστής
13 Α΄Κορ.12,8-11
14 https://www.pemptousia.gr/2013/06/to-agio-pnevma-ke-i-ekklisia-sti-didas/ π. Δημήτριος
Στανιλοάε
Το Άγιο Πνεύμα και η Εκκλησία στη Διδασκαλία των Πατέρων. (Α΄)
15 Φιλιπ.3,8
16 Πράξ.20,28
17 Α΄Κορ.12,28
ευαγγελιστάς, τους δε ποιμένας και διδασκάλους, προς καταρτισμόν των αγίων
εις έργον διακονίας, εις οικοδομήν του σώματος του Χριστού» 18 . Ο Μέγας
Βασίλειος εκφράζει αυτές τις έννοιες με τα ακόλουθα λόγια: «Δεν είναι σαφές και
αναμφισβήτητο ότι η τάξις της Εκκλησίας διατηρείται διά του Αγίου
Πνεύματος; Διότι έδωσε στην Εκκλησία, λέει, πρώτον αποστόλους, δεύτερον
προφήτας, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, είτα χαρίσματα ιαμάτων. […]
Αυτή η διευθέτηση και προικοδότηση των δωρεών έχει αποφασισθεί από το
Πνεύμα» 19 , για τη διακονία του λαού του Θεού.
Το Άγιο Πνεύμα καρποφορεί στις καρδιές των πιστών υπέροχους και σπανίους
πνευματικούς καρπούς, ως αποτέλεσμα επίπονης καλλιέργειας. Ο θεόπνευστος
απόστολος αφού αναφέρει τα βδελυρά έργα τη σαρκός, τα οποία είναι καρποί της
αμαρτίας, παραθέτει στη συνέχεια του καρπούς του Πνεύματος, ως «αγάπη, χαρά,
ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, αγαθοσύνη, πίστις, πραότης, εγκράτεια» 20 . Οι
καρποί της σαρκός καταδεικνύουν τον άνθρωπο της πτώσεως, της αμαρτίας και της
φθοράς, οι δε καρποί του Πνεύματος φανερώνουν, «ως πόλις επάνω όρους
κειμένη» 21 , τον αναγεννημένο εν Χριστώ άνθρωπο της χάριτος και της σωτηρίας. Ο
Κύριος Ιησούς Χριστός μας είχε πει πως «εκ γαρ του καρπού το δένδρον
γινώσκεται» 22 , έτσι και ο πνευματικός αναγεννημένος άνθρωπος ξεχωρίζει από τους
καρπούς του Αγίου Πνεύματος, που είναι στολισμένος.
Το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το απολυτρωτικό έργο του Χριστού μας μετά την εις
ουρανούς Ανάληψή Του, σύμφωνα με την προαναγγελία του Κυρίου: «συμφέρει
υμίν, ίνα εγώ απέλθω· εάν γάρ μη απέλθω, ο Παράκλητος ουκ ελεύσεται προς
υμάς εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν προς υμάς» 23 . Για το δικό μας πνευματικό
συμφέρον, για την διακονία της σωτηρίας μας στάλθηκε από το Θεό Πατέρα στον
κόσμο, για να μείνει «εις τον αιώνα» 24 , να μας διδάσκει, να μας στηρίζει, να μας
παρηγορεί και να μας περιφρουρεί από τα «πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού».
Αυτός διαχέει τις άκτιστες δωρεές του Θεού στους ανθρώπους και ολόκληρη τη
δημιουργία. Αυτός είναι ο πραγματικός τελετουργός των Ιερών Μυστηρίων της
Εκκλησίας μας, μέσω των οποίων οι πιστοί αγιαζόμαστε και σωζόμαστε. Αυτός
καθιστά τους λειτουργούς της Εκκλησίας μας κεχαριτωμένα όργανά Του, για την
επιτέλεση του σωστικού έργου του λαού του Θεού. Αυτός εμπνέει πνεύματα
προφητείας και σοφίας. Αυτός μοιράζει χαρίσματα και πραγματοποιεί την υιοθεσία
μας στο Θεό 25 . Αυτός συγκροτεί όλον τον θεσμό της Εκκλησίας 26 .
Αυτός διαφυλάσσει την Εκκλησία από τις επιβουλές των οργάνων της πλάνης και
του ψεύδους 27 , διότι η αίρεση και κάθε κακοδοξία είναι σπέρματα του διαβόλου 28
και ως εκ τούτου, αποκόβει τον πλανεμένο από τη χάρη του Θεού και τον προσδένει
στο άρμα της καταστροφής, καθότι η αίρεση είναι συνώνυμη με την απώλεια της
18 Εφ. 4,11-12
19 https://www.pemptousia.gr/2013/06/to-agio-pnevma-ke-i-ekklisia-sti-didas/ π. Δημήτριος
Στανιλοάε
Το Άγιο Πνεύμα και η Εκκλησία στη Διδασκαλία των Πατέρων. (Α΄)
20 Γαλ.5,22-23
21 Ματθ.5,14
22 Ματθ.12,33
23 Ιωάν.16,7
24 Ιωάν.14,16,
25 Γαλ.4,6
26 Λουκ.24,49
27 Ιωάν.16,13
28 Λουκ.8,5-15
σωτηρίας. Οι άγιοι και θεοφόροι Πατέρες, προκειμένου να οριοθετήσουν την
σώζουσα αλήθεια της Εκκλησίας, ζητούσαν τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και
αποφαίνονταν: «έδοξε τω Αγίω Πνεύματι και ημίν», ό, τι μας έδειξε το Πνεύμα της
Αληθείας, ορίζουμε ως αληθινή πίστη της Εκκλησίας, η οποία είναι συνώνυμη με τη
σωτηρία!
Είναι απαραίτητο να αναφέρουμε πως, ο «απ’ αρχής ανθρωποκτόνος»
διάβολος 29 , γνωρίζοντας το καταλυτικό έργο του Παρακλήτου στον κόσμο, έσπειρε
και σπείρει πλάνες αμφισβήτησης του Θείου Προσώπου Του. Και τούτο διότι, «Ποτέ
δεν δύναται να εννοηθή ο Πατήρ χωρίς τον Υιόν», λέγει ο άγιος Γρηγόριος
Νύσσης, «ούτε ο Υιός χωρίς το άγιον Πνεύμα. Όπως είναι αδύνατον να ανέλθη
κανείς εις τον Πατέρα, εάν δεν υψωθή δια του Υιού, κατ' αυτόν τον τρόπον είναι
αδύνατον να είπη κανείς τον Ιησούν Κύριον, παρά μόνον εν Πνεύματι Αγίω» 30 .
Πασχίζει να διασπάσει ακριβώς αυτή τη σχέση των Θείων Προσώπων της Τριαδικής
Θεότητας και να προσβάλλει την σωτήρια πίστη των ανθρώπων.
Στην αρχή φάνηκαν οι αιρετικοί Μοναρχιανοί, στη συνέχεια οι Πνευματομάχοι.
Στους μέσους χρόνους ο αιρετικός Παπισμός υποβίβασε το Άγιο Πνεύμα με την
φοβερή αίρεση του filioque και τους σύγχρονους χρόνους οι αντιτριαδικοί
Προτεστάντες (π.χ. Μάρτυρες του Ιεχωβά, Μορμόνοι, κλπ), αρνούνται την
προσωπική υπόσταση και θεότητά Του. Φρικτή πλάνη έχει αναφανεί τελευταία στον
κυκεώνα του Οικουμενισμού, η λεγομένη «Οικονομία του Πνεύματος», σύμφωνα
με αυτή, το Άγιο Πνεύμα «ενεργοποιεί τη σωτηρία και εκτός της Εκκλησίας»,
ήτοι: στα σχίσματα, στις αιρέσεις και τις θρησκείες του κόσμου, παραβλέποντας την
πίστη της Εκκλησίας «εκτός της Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία» (άγιος
Κυπριανός Καρθαγένης) και ακυρώνοντας σαφέστατα το μοναδικό απολυτρωτικό
έργο του Χριστού!
Η παρουσία λοιπόν του Κυρίου μας Παρακλήτου στην Εκκλησία είναι τόσο
σημαντική ώστε «Ει μη Πνεύμα παρήν, ουκ αν συνέστη η Εκκλησία» τονίζει ο
ιερός Χρυσόστομος 31 . Χάρις στην παρουσία Εκείνου βιώνουμε το μυστήριο της
Βασιλείας του Θεού και γευόμαστε τις ακένωτες σωτήριες δωρεές Του. «Είδομεν το
φως το αληθινόν, ελάβομεν Πνεύμα επουράνιον, εύρομεν πίστιν αληθή,
αδιαίρετον Τριάδα προσκυνούντες΄ αύτη γαρ ημάς έσωσεν» 32 . Δεν έχουμε άλλη
ωφέλιμη και σωτήρια επιλογή από το να κλείνουμε γόνυ λατρείας και προσκυνήσεως
προς Αυτόν και να Του ζητήσουμε έτι φωτισμό γνώσεως και ψυχοσωματική κάθαρση
από κάθε ρύπο αμαρτίας, για να αξιωθούμε της σωτηρίας και να γίνουμε μέτοχοι της
ουράνιας και ατέρμονης Βασιλείας των Ουρανών!
29 Ιωάν.8,44
30 https://www.oodegr.com/oode/biblia/alavizop_dogma_1/10.htm
31 Ε.Π.50,459
32 Ύμνος Θείας Λειτουργίας
ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΣΩΖΟΥΣΑ ΑΛΗΘΕΙΑ ΤΗΣ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
(Θεολογική μονογραφία στην εορτή του Αγίου Πνεύματος)
Κατά την μεγάλη εορτής της Πεντηκοστής πρωταγωνιστούν Θείο Πρόσωπο είναι
ο Παράκλητος, το Πανάγιο Πνεύμα, το Οποίο ήλθε στον κόσμο για να συνεχίσει το
κοσμοσωτήριο έργο της Θείας Οικονομίας. Διευκρινιστικά να επισημάνουμε πως το
έργο της σωτηρίας του κόσμου είναι συνολικό έργο της Αγίας Τριάδος, αλλά στις
τρεις φάσεις της υλοποιήσεώς του πρωταγωνιστεί ένα από τα τρία Θεία Πρόσωπα.
Ο Χριστός, ολοκληρώνοντας το επί γης απολυτρωτικό του έργο και πριν
αναχωρήσει στους ουρανούς, ανάγγειλε στους αγίους Αποστόλους ότι «εγώ
ερωτήσω (σ.σ. θα παρακαλέσω) τον Πατέρα και άλλον Παράκλητον δώσει υμίν,
ίνα μένη μεθ’ υμών εις τον αιώνα» (Ιωάν.14,16), διευκρινίζοντας ότι «το Πνεύμα
της αληθείας, ό ο κόσμος ου δύναται λαβείν, ότι ου θεωρεί αυτό ουδέ γινώσκει
αυτό, υμείς δε γινώσκετε αυτό, ότι παρ’ υμίν μένει και εν υμίν έσται»
(Ιωάν.14,17). Ακολούθως τους γνωρίζει ποιο θα είναι το έργο Του στον κόσμο: «Ο δε
Παράκλητος το Πνεύμα το Άγιον, ό πέμψει ο Πατήρ εν τω ονόματί μου, εκείνος
υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα ά είπον υμίν» (Ιωάν.14,25-26).
Όρισε δε ως αναγκαία την επιδημία Του στη γη, να φωτίσει τον κόσμο, να υπομνήσει
και να εμπεδώσει όλα όσα τους είχε διδάξει Εκείνος, διότι όπως είχε διευκρινίσει:
«πολλά έχω λέγειν υμίν, αλλ’ ου δύνασθε βαστάζειν άρτι» (Ιωάν.16,12). Τόνισε δε
στους μαθητές Του ότι «συμφέρει υμίν, ίνα εγώ απέλθω· εάν γάρ μη απέλθω, ο
Παράκλητος ουκ ελεύσεται προς υμάς εάν δε πορευθώ, πέμψω αυτόν προς υμάς»
(Ιωάν,16,7). Κι αυτό διότι, «Ποτέ δεν δύναται να εννοηθή ο Πατήρ χωρίς τον
Υιόν», λέγει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης, «ούτε ο Υιός χωρίς το άγιον Πνεύμα.
Όπως είναι αδύνατον να ανέλθη κανείς εις τον Πατέρα, εάν δεν υψωθή δια του
Υιού, κατ' αυτόν τον τρόπον είναι αδύνατον να είπη κανείς τον Ιησούν Κύριον,
παρά μόνον εν Πνεύματι Αγίω» 1 .
Χωρίς τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος ήταν αδύνατο να τα κατανοήσουν, ούτε
ποιος πραγματικά ήταν ο Χριστός, ούτε τα λόγια Του. Δεν ήταν ακόμη ικανοί και
έτοιμοι να κατανοήσουν τα δικά Του λόγια, τα οποία ήταν «ρήματα ζωής αιωνίου»,
περιείχαν υψηλά νοήματα, ακόμη ακατανόητα στους απλοϊκούς και αφώτιστους
Αποστόλους, οι οποίοι ήταν ακόμη προσκολλημένοι στις μικροεθνικιστικές ιουδαϊκές
παραδόσεις, περί εγκοσμίου βασιλείας Του. Ακόμα και μετά τα μεγαλειώδη γεγονότα
της Αναστάσεως και λίγο πριν την Ανάληψή Του, «συνελθόντες ἐπηρώτων αὐτὸν
λέγοντες· Κύριε, εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ
᾿Ισραήλ;» (Πράξ.1,6)!
Έπρεπε να έρθει ο Παράκλητος να τους αποκολλήσει από αυτές τις φθηνές
αντιλήψεις, να τους γνωρίσει ότι η αποστολή Του στον κόσμο δεν είχε κάποιο
περιορισμένο σκοπό, όπως η απελευθέρωση του ισραηλιτικού λαού και η ανάδειξή
του σε κοσμοκράτορα, όπως λανθασμένα πίστευαν για τον Μεσσία, αλλά η καθολική
απελευθέρωση του ανθρωπίνου γένους από την αιχμαλωσία του Σατανά, τη δουλεία
τη αμαρτίας, τη φθορά και το θάνατο. Γι’ αυτό και έσπευσε να τους διευκρινίσει, πως,
«Όταν δε έλθη εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την
αλήθειαν. … Εκείνος εμέ δοξάσει ότι εκ του εμού λήψεται και αναγγελεί υμίν»
(Ιωάν.16,13-16). Μόνο Εκείνος θα μπορούσε να φανερώσει ποιος ήταν πραγματικά ο
Χριστός: «Όταν δε έλθη ο Παράκλητος, όν εγώ πέμψω υμίν παρά του Πατρός, το
1 https://www.oodegr.com/oode/biblia/alavizop_dogma_1/10.htm
Πνεύμα της αληθείας, ό παρά του Πατρός εκπορεύεται, εκείνος μαρτυρίσει περί
εμού» (15,26). Σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο: «ουδείς δύναται ειπείν Κύριον
Ιησούν ει μη εν Πνεύματι Αγίω» (Α΄Κορ.12,3).
Και πράγματι, την ημέρα της Πεντηκοστής έγινε το μεγάλο θαύμα του φωτισμού
τους, της μεταμόρφωσής τους. Ευθείς αμέσως μετά την επιφοίτησή Του στο υπερώο
της Ιερουσαλήμ, όχι απλά αποκολλήθηκαν από τις λανθασμένες ιουδαϊκές
προσδοκίες, αλλά κατανόησαν πλήρως την παγκοσμιότητα του ευαγγελικού
κηρύγματος και άρχισαν να γίνονται οι διαπρύσιοι κήρυκές του! «ἐπλήσθησαν
ἅπαντες Πνεύματος ῾Αγίου, καὶ ἤρξαντο λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις καθὼς τὸ
Πνεῦμα ἐδίδου αὐτοῖς ἀποφθέγγεσθαι» (Πράξ.2,4). Η θαυματουργική ικανότητά
τους «λαλεῖν ἑτέραις γλώσσαις» είναι σαφή απόδειξη ότι το ευαγγελικό μήνυμα δεν
προορίζονταν μόνο για τους Ιουδαίους, αλλά για ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Έπρεπε όλος ο κόσμος να το ακούσει, στη δική του γλώσσα, να ευαγγελιστεί το
μήνυμα της εν Χριστώ σωτηρίας. Οι παριστάμενοι στο θαύμα της καθόδου του Αγίου
Πνεύματος, απορούσαν, πως, «ἀκούομεν ἕκαστος τῇ ἰδίᾳ διαλέκτῳ ἡμῶν ἐν ᾗ
ἐγεννήθημεν, Πάρθοι καὶ Μῆδοι καὶ ᾿Ελαμῖται, καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν
Μεσοποταμίαν, ᾿Ιουδαίαν τε καὶ Καππαδοκίαν, Πόντον καὶ τὴν ᾿Ασίαν, Φρυγίαν
τε καὶ Παμφυλίαν, Αἴγυπτον καὶ τὰ μέρη τῆς Λιβύης τῆς κατὰ Κυρήνην, καὶ οἱ
ἐπιδημοῦντες Ρωμαῖοι, ᾿Ιουδαῖοί τε καὶ προσήλυτοι, Κρῆτες καὶ ῎Αραβες,
ἀκούομεν λαλούντων αὐτῶν ταῖς ἡμετέραις γλώσσαις τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ;»
(Πράξ.2,8-11).
Το Πανάγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τη διαβεβαίωση του Χριστού ήρθε στον κόσμο
να τον οδηγήσει «εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν.16,13). Με τον επιθετικό
προσδιορισμό «πάσα» σημαίνεται η ολοκληρωμένη, η όντως αλήθεια και σύμφωνα
με ερμηνεία του αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, «ουκ εκ μέρους αυτήν
αποκαλύψει… ενθυμήσει δε μάλλον ολοκλήρως το περί αυτής μυστήριον» και
κατά τον Ζηγαβηνό: «πάσαν την αλήθειαν των θείων δογμάτων, την
προσήκουσαν δηλονότι γνωρισθήναι υμίν». «Θα οδηγήση υμάς εις πάσαν την
αλήθειαν, ως ο επιδέξιος πλοηγός οδηγεί το πλοιον εις τον προς ον κατευθύνεται
λιμένα . το να οδηγηθή τις εις την αλήθειαν, να είναι τι περισσότερον του να
γνωρίση τις ταύτην θεωρητικώς. Είναι να προσοικειωθή τις την αλήθειαν…»
έγραψε ο μακαριστός Π. Τρεμπέλας 2 .
Ο κόσμος, αφότου υποδουλώθηκε στο Σατανά, τον «πατέρα του ψεύδους»
(Ιωάν.8,44) και χωρίστηκε από το Θεό, έπαψε να μετέχει στην αλήθεια, η οποία
ενυπάρχει μόνο σε Αυτόν και την βιώνει όποιος μετέχει του Θεού. Διατελούσε σε
πυκνό σκοτάδι, «καθήμενος ἐν σκότει» και «σκιᾷ θανάτου» (Ματθ.4,16). Τα
«διανοητικά επιτεύγματα», και τα φιλοσοφικά διανοήματα του προχριστιανικού
κόσμου, για τα οποία επαίρονται πολλοί, δεν είναι η όντως αλήθεια, μέρη και
ψήγματα αλήθειας, στην ουσία, απόπειρες προσέγγισης της αλήθειας, κυρίως όσον
αφορά το προαιώνιο πρόβλημα της γνώσεως του Θεού. Ο απόστολος Παύλος είναι
διαρωτάται: «ποῦ σοφός; ποῦ γραμματεύς; ποῦ συζητητὴς τοῦ αἰῶνος τούτου;
οὐχὶ ἐμώρανεν ὁ Θεὸς τὴν σοφίαν τοῦ κόσμου τούτου;». Και αποφάνθηκε: «οὐκ
ἔγνω ὁ κόσμος διὰ τῆς σοφίας τὸν Θεόν» (Α΄Κορ.1,20-21)! Και όντως δεν μπόρεσε
η ανθρώπινη διανόηση να ανακαλύψει και να εννοήσει το Θεό, αλλά μάλλον
συσκότιζε έτι περισσότερο την αναζήτησή Του. Προφανώς η μόνη πραγματική αξία
της προχριστιανικής διανόησης και κυρίως της αρχαιοελληνικής βρίσκεται στην
αναζήτηση της αληθείας. Οι αρχαίοι σοφοί υπήρξαν οι προπομποί για την ανακάλυψη
της όντως αλήθειας στην διδασκαλία του Χριστού.
2 Π. Τρεμπέλα, Υπόμνημα εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, σελ. 569, Αθήναι 1969
Η αλήθεια έπρεπε να έρθει από το Θεό, την μοναδική πηγή της αλήθειας και γι’
αυτό σαρκώθηκε ο Λόγος, η προαιώνια Σοφία του Θεού, ερχόμενος στον κόσμο ως η
Ένσαρκη Αλήθεια, για να καταστεί «τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων… τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν,
ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον» (Ιωάν.1,3.9). Και πράγματι,
όταν «ο Λόγος σαρξ εγένετο» (Ιωάν.1,16), «ὁ λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς
μέγα καὶ τοῖς καθημένοις ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου φῶς ἀνέτειλεν αὐτοῖς»
(Ματθ.4,16), γεγονός αναμφισβήτητο και αμφισβητήσιμο από ελάχιστη μερίδα
χριστιανομάχων. Η Ένσαρκη Σοφία του Θεού, ο Λυτρωτής μας Χριστός, διέλυσε τα
πνευματικά σκοτάδια και έφερε το φως το αληθινό, την ενσαρκωμένη Αλήθεια, τον
Ίδιο Του τον Εαυτό, ό Οποίος κατέστη «το Φως του κόσμου» και διαβεβαίωσε πως
«Ο ακολουθών εμοί ού μή περιπατήσει εν τη σκοτία, άλλ' έξει το φώς της ζωής»
(Ιωάν.8,12). Έτσι, «ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο»
(Ιωάν.1,17).
Αλλά τι είναι πραγματικά αυτή η αλήθεια; Αυτόν τον προβληματισμό εξέφρασε
και ο Πιλάτος όταν ανέκρινε τον Κύριο, ρωτώντας Τον: «τί ἐστιν αλήθεια;»
(Ιωάν.18,37). Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Χριστός δεν του έδωσε απάντηση,
προφανώς διότι ο Ρωμαίος Επίτροπος δεν ήταν σε θέση να κατανοήσει την
πραγματική έννοια της αλήθειας, την οποία ενσάρκωνε Εκείνος.
Και όντως η αλήθεια που έφερε ο Χριστός στον κόσμο και δίδαξε δεν έχει σχέση
με την αλήθεια, ή μάλλον τις πολλές αλήθειες του κόσμου, οι οποίες ενέχουν το
χαρακτήρα της σχετικότητας και της υποκειμενικότητας και ικανοποιεί τις
διανοητικές ανησυχίες. Αντίθετα, η αλήθεια που ενσαρκώνει και δίδαξε ο Χριστός,
αναφέρεται στον όλο άνθρωπο, έχοντας οντολογικό και συνάμα, σωτηριολογικό
χαρακτήρα. Η αλήθεια σώζει και ελευθερώνει και το ψεύδος υποδουλώνει και
καταστρέφει και για τούτο ο Χριστός μας παροτρύνει: «γνώσεσθε την αλήθεια και η
αλήθεια ελευθερώση υμάς» (Ιωάν.8,32). Ως απελευθέρωση νοείται η απολύτρωση
από το δαιμονικό ψεύδος, το οποίο υποδουλώνει τον άνθρωπο, σκοτίζει το νου του,
ατονώντας έτσι τις πνευματικές και ηθικές αντιστάσεις του και οδηγώντας τον στην
απώλεια και την καταστροφή.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία έδωσε εξ’ αρχής κεφαλαιώδη σημασία στην διάσωση της
αλήθειας της, από τις κακοδοξίες και τις αιρέσεις, ώστε η σωτηρία να ορίζεται ως
συνώνυμη με την αλήθεια. Και αυτή την αλήθεια δεν την εκφράζει κάποιο πρόσωπο
(π.χ. Πάπας), ή κάποια περιορισμένη ομάδα ανθρώπων (αιρετικές ομάδες), αλλά η
ίδια η Εκκλησία, ως ζωντανό Σώμα Χριστού, η οποία υπαγορεύεται από το εν Αυτή
οικούν Πανάγιο Πνεύμα, το Οποίο την «οδηγεί εις πάσαν την αληθείαν»
(Ιωάν.16,13). Γι’ αυτό και έχει απόλυτο και αιώνιο κύρος.
Οι άγιοι και θεοφόροι Πατέρες, όταν καλούνταν στις άγιες Συνόδους να
οριοθετήσουν την αλήθεια, δεν διατύπωναν δικά τους θεωρήματα, αλλά εξέφραζαν
την «άπαξ αποκαληφθείσει τοις αγίοις πίστη» (Ιούδ,3), η οποία βιώνεται στην
Εκκλησία και διαιωνίζεται ως «διαδοχή της αλήθειας». Μετέφεραν σε αυτές την
βιούμενη εμπειρία του εκκλησιαστικού σώματος της τοπικής τους Εκκλησίας.
Αντίθετα, στους αιρετικούς η αλήθεια τεμαχίζεται και γίνεται αντικείμενο
διανοητικής ενασχόλησης. Από βίωμα, γίνεται ιδεολόγημα και για τούτο παύει να
έχει σώζουσα σημασία και δύναμη. Για τούτο και ο Χριστός, στην περίφημη
αρχιερατική Του προσευχή παρακαλούσε τον Πατέρα: «ἁγίασον αὐτοὺς ἐν τῇ
ἀληθείᾳ σου· ὁ λόγος ὁ σὸς ἀλήθειά ἐστι. … ἵνα καὶ αὐτοὶ ὦσιν ἡγιασμένοι ἐν
ἀληθείᾳ» (Ιωάν.17,17,19). Ο αγιασμός των πιστών είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με
την αλήθεια και ως εκ τούτου, αγιασμός, σωτηρία, θέωση δεν υπάρχει χωρίς την
αλήθεια. Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι οι Άγιες Σύνοδοι συγκροτούνταν, κατά
κύριο λόγο, για να διευκρινίσουν και να αποσαφηνίσουν την αλήθεια της Εκκλησίας.
Τα Δόγματα και οι
Όροι θεσπίστηκαν από την ανάγκη να καταδειχτούν και να περιθωριοποιηθούν οι
πλάνες και οι αιρέσεις, διότι έχουν ολέθρια αποτελέσματα, δεν οδηγούν στη σωτηρία,
αλλά στην απώλειά της.
Το Πανάγιο Πνεύμα, βρίσκεται στην Εκκλησία από την αγία ημέρα της
Πεντηκοστής και θα οικεί σε Αυτή μέχρι τη συντέλεια του κόσμου να διδάσκει, να
φωτίζει, να αγιάζει, να σώζει. Γι’ αυτό και Αυτή είναι «στύλος και εδραίωμα της
αληθείας» (Α΄ Τιμ. 3,15), επειδή, ο αέναος διδάσκαλός της είναι ο Παράκλητος το
Πνεύμα της αληθείας, το Οποίο την οδηγεί «εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιωάν16,17).
Γι’ αυτό δεν σφάλει. Μόνον αυτή είναι αλάθητη και κανένα ανθρώπινο πρόσωπο, το
οποίο, όταν αυτονομηθεί από την Εκκλησία διατυπώνει δικής του εμπνεύσεως
διδασκαλίες, «αιρέσεις απωλείας» (Β΄ Πέτρ.2,1) κατά τον Απόστολο Πέτρο, οι
οποίες είναι «σπέρματα του διαβόλου», για την ματαίωση της σωτηρίας. Οι άγιοι
Πατέρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας δεν θεωρούνται αλάθητοι, αλλά καθίστανται
αλάθητες οι διδασκαλίες τους, όταν «φιλτραριστούν» από την αλάθητη Εκκλησία.
Αλλά στις δύστηνες ημέρες μας της πρωτοφανούς πνευματικής συγχύσεως,
εξαιτίας του περιρρέοντος θρησκευτικού συγκρητισμού, της καταλυτικής δράσης του
παγκόσμιου κινήματος της «Νέας Εποχής» και του Οικουμενισμού, επιχειρείται από
κάποιους να «διευρυνθεί» το έργο του Αγίου Πνεύματος και εκτός της Εκκλησίας,
στις αιρέσεις και στις θρησκείες του κόσμου. Παρερμηνεύοντας το λόγο του Κυρίου:
«Τό πνεῦμα ὅπου θέλει πνεῖ, καί τήν φωνήν αὐτοῦ ἀκούεις, ἀλλ᾿ οὐκ οἶδας πόθεν
ἔρχεται καί ποῦ ὑπάγει» (Ἰωάν.3,8), διατύπωσαν την εξωφρενική και παντελώς
άγνωστη στην δισχιλιόχρονη ιστορία της Εκκλησίας, θεωρία «περί της οικονομίας
του Πνεύματος», σύμφωνα με την οποία, το Άγιο Πνεύμα «πνέει» και σώζει και
εκτός της Εκκλησίας, ακυρώνοντας την χριστιανική πίστη στην μοναδικότητα της εν
Χριστώ και εν τη Εκκλησία, σωτηρίας! Με αυτή την αλλόκοτη και αντιχριστιανική
θεωρία επιχειρούν να στηρίξουν τα διαχριστιανικά και διαθρησκειακά «ανοίγματα»,
με απώτερο στόχο την θρησκευτική ενοποίηση της ανθρωπότητας! Αλλά δυστυχώς
γι’ αυτούς οι άγιοι Πατέρες ερμηνεύοντας ορθώς το ως άνω ευαγγελικό χωρίο,
αποφάνθηκαν πως ο Κύριος δεν εννοούσε την πνοή του Αγίου Πνεύματος, αλλά του
ανέμου. Μεταξύ των άλλων ο μεγάλος βυζαντινός θεολόγος Ε. Ζηγαβηνός έγραψε:
«πνεύμα νυν τον άνεμον λέγει» ο Κύριος 3 !
Ως συνειδητοί πιστοί της Μίας και Αδιαίρετης Εκκλησίας του Χριστού, η Οποία
δεν είναι άλλη (δεν μπορεί να είναι άλλη) από την Ορθόδοξη Εκκλησία μας, καθότι,
μόνον Αυτή δεν πρόσθεσε και δεν αφαίρεσε τίποτε από την «άπαξ παραδοθείση τοις
αγίοις» (Ιουδ.3) πίστη, έχουμε την ύψιστη ευλογία να βιώνουμε αυτή την μοναδική
και σώζουσα αλήθεια, η οποία είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωτηρία μας, να
διαχέονται στις ψυχές μας αέναα οι άκτιστες ενέργειες του Θεού και να μας
μεταμορφώνουν τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος σε θεοειδείς υπάρξεις.
Ως ύψιστη ευγνωμοσύνη προς τον Θεό Παράκλητο, ας κλίνουμε τα γόνατα κατά
την ιερή ακολουθία του Εσπερινού της Γονυκλισίας, να Τον δοξάσουμε, να Τον
υμνήσουμε, να Τον ευχαριστήσουμε και να Τον παρακαλέσουμε να συνεχίζει να μας
φωτίζει, να μας αγιάζει, να μας χαριτώνει, να μας διδάσκει την μοναδική αλήθεια της
Εκκλησίας μας, η οποία μας ελευθερώνει από τα ερέβη του ψεύδους του κόσμου και
μας οδηγεί στη σωτηρία.
Ας υμνήσουμε, ομολογώντας την ορθόδοξη πίστη μας την Παναγία Τριάδα, με
την υπέροχη ασματική ακολουθία της Μεγάλης Εορτής: «Δεῦτε λαοί, τὴν
3 Όπου ανωτέρω, σελ.110
τρισυπόστατον Θεότητα προσκυνήσωμεν, Υἱὸν ἐν τῷ Πατρί, σὺν ἁγίῳ Πνεύματι·
Πατὴρ γὰρ ἀχρόνως ἐγέννησεν Υἱόν, συναΐδιον καὶ σύνθρονον, καὶ Πνεῦμα ἅγιον
ἦν ἐν τῷ Πατρί, σὺν Υἱῷ δοξαζόμενον· μία δύναμις, μία οὐσία, μία Θεότης, ἣν
προσκυνοῦντες πάντες λέγομεν· Ἅγιος ὁ Θεός, ὁ τὰ πάντα δημιουργήσας δι’
Υἱοῦ, συνεργείᾳ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἅγιος ἰσχυρός, δι’ οὗ τὸν Πατέρα
ἐγνώκαμεν, καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον ἐπεδήμησεν ἐν κόσμῳ. Ἅγιος ἀθάνατος, τὸ
Παράκλητον Πνεῦμα, τὸ ἐκ Πατρὸς ἐκπορευόμενον, καὶ ἐν Υἱῷ ἀναπαυόμενον,
Τριὰς ἁγία, δόξα σοι» 4 .
ΑΓΙΟΣ ΙΣΑΑΚΙΟΣ ΔΑΛΜΑΤΩΝ Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ
ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού
Μια πολύ δύσκολη εποχή για την Εκκλησία μας υπήρξε ο 4 ος αιώνας, κατά τον
οποίο δεινοπάθησε από την φοβερή αίρεση του αρειανισμού. Το δυστύχημα ήταν ότι
υποστηρικτές της αιρέσεως καταστάθηκαν και κάποιοι βυζαντινοί αυτοκράτορες,
καταδιώκοντας τους Ορθοδόξους. Την περίοδο αυτή αναδείχτηκαν μεγάλοι Πατέρες
και ομολογητές, οι οποίοι αντέκρουσαν την κακοδοξία και αγωνίστηκαν για την
σώζουσα ορθόδοξη πίστη. Ένας από αυτούς υπήρξε και ο άγιος Ισαάκιος ο
Ομολογητής και ηγούμενος της Μονής Δαλμάτων.
Δε γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του αγίου Ισαακίου. Καταγόταν από τα μέρη
της Συρίας και γεννήθηκε στα τέλη 3 ου ή στις αρχές του 4 ου αιώνα. Ήταν ενάρετος
άνθρωπος και ασπάσθηκε τον μοναχικό βίο από τα νεανικά του χρόνια. Μάλιστα
αξιώθηκε να γίνει ηγούμενος της περίφημης Μονής Δαλμάτων και ζούσε με
προσευχή, νηστεία, αγρυπνία και μελέτη των Αγίων Γραφών και των συγγραμμάτων
των Πατέρων της Εκκλησίας μας. Διακρίνονταν για την βαθειά του προσήλωση στην
ορθόδοξη πίστη, η οποία είναι συνώνυμη με τη σωτηρία, σε αντίθεση με την πλάνη
και την αίρεση, η οποία οδηγεί στην απώλεια.
Στα χρόνια που βασίλευε στην Ανατολή ο αυτοκράτορας Ουάλης (364-378),
αναγκάστηκε να φτάσει στην Κωνσταντινούπολη. Βρισκόμαστε στην εποχή που η
αίρεση του Αρείου, η οποία αρνούνταν τη Θεότητα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού
και φυσικά το δόγμα της Αγίας Τριάδος, παρά την καταδίκη της από την Α΄
Οικουμενική Σύνοδο (325), βρισκόταν σε έξαρση. Όπως είναι γνωστό ο Ουάλης
υπήρξε φανατικός οπαδός και υποστηρικτής του αρειανισμού και καταδίωκε με μίσος
τους Ορθοδόξους. Είχε φτάσει δε στο σημείο να κλείσει το μεγαλύτερο μέρος των
ορθοδόξων ναών, ώστε να μη μπορούν να ασκήσουν τις λατρευτικές τους ανάγκες.
Αξίζει να τονίσουμε το γεγονός ότι οι αιρετικοί αρειανοί διακατέχονταν από έναν
τυφλό φανατισμό, ο οποίος τους οδηγούσε σε ακραίες πρακτικές. Δε δίσταζαν να
αρπάζουν τους ναούς των ορθοδόξων, να συμπεριφέρονται βάναυσα κατά των
κληρικών, να τους βασανίζουν, να τους εξορίζουν, ακόμα και να τους θανατώνουν.
Θυμίζουμε, πως το 380, οι αρειανοί της Κωνσταντινουπόλεως είχαν επιτεθεί κατά
του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου, με σκοπό να τον φονεύσουν, ο οποίος σώθηκε
εκ θαύματος από βέβαιο θάνατο.
Εκείνες τις μέρες ο Ουάλης προετοιμάζονταν να εκστρατεύσει κατά των
βαρβάρων φοιδεράτων Γότθων, οι οποίοι είχαν εγκατασταθεί στη Θράκη και τη
Μοισία και προξενούσαν σε όλη τη Βαλκανική μεγάλες καταστροφές στους
πληθυσμούς των περιοχών αυτών. Είχαν στασιάσει και μάλιστα απειλούσαν να
καταλάβουν και αυτή την Κωνσταντινούπολη. Ο Ουάλης, μπροστά σε αυτή τη
δύσκολη κατάσταση, ακύρωσε προγραμματισμένη εκστρατεία στην Αρμενία και
στράφηκε στην Αδριανούπολη, το κέντρο της εξέγερσης, να καταστείλει την στάση
των Γότθων.
Ο Ισαάκιος, ενοχλημένος από την εκκλησιαστική πολιτική του Ουάλη, πριν
φύγει για την εκστρατεία, ζήτησε επίμονα να τον συναντήσει και να του ζητήσει να
πάψει να διώξει τους ορθοδόξους και να ανοίξει του ναούς τους. Αλλά ο φανατικός
αιρετικός αυτοκράτορας έμεινε αμετάπειστος. Γι’ αυτό ο Ισαάκιος τον
προειδοποίησε, πως αν δεν ανοίξει τους ναούς, θα πάει στον πόλεμο και θα πέσει στα
χέρια των εχθρών και θα χαθεί.
Τα λόγια και το θάρρος του Ισαακίου εξόργισαν τον οργίλο αυτοκράτορα, ο
οποίος έδωσε διαταγή να τον μαστιγώσουν ανηλεώς και να τον ρίξουν σε ένα
απόκρημνο βάραθρο, στ’ αγκάθια. Ο Ισαάκιος υπόμεινε με καρτερία το μαρτύριο.
Αλλά μόλις συνήρθε, γεμάτος πληγές και αίματα, έτρεξε και πάλι κοντά στον
αυτοκράτορα, έπιασε το χαλινό του αλόγου του και του επεσήμανε την επερχόμενη
καταστροφή του. Τότε ο Ουάλης τον παρέδωσε στους υποτακτικούς του Σατορνίνο
και Βίκτωρα να τον φυλακίσουν, μέχρι που θα γυρνούσε, όπως πίστευε, νικητής. Να
διαψεύσει τις προρρήσεις του και να τον εξευτελίσει. Ο Ισαάκιος του είπε «αν εσύ
γυρίσεις ειρηνικά τότε πάει να πει πως δε μίλησε σε μένα ο Θεός. Αλλά σου λέω
και πάλι, πως θα ξεφύγεις από τους εχθρούς, θα εγκαταλειφτείς και φωτιά θα
καταστρέψει τη ζωής σου».
Ο Ουάλης δεν έδωσε πλέον σημασία στα λόγια του Ισαακίου, πήγε στην
εκστρατεία, η οποία όμως, δυστυχώς, κατέληξε σε καταστροφή. Στη φοβερή μάχη
της Αδριανούπολης (9-8-378) νικήθηκε οικτρά ο βυζαντινός στρατός, τράπηκε σε
φυγή, αφήνοντας πίσω του χιλιάδες νεκρούς. Μεταξύ των άτακτων φυγάδων
στρατιωτών ήταν και ο Ουάλης, με τον υπασπιστή του Πραιπόσιτο, ο οποίος ήταν
και αυτός φανατικός αρειανός και συκοφαντούσε στον αυτοκράτορα τους
ορθοδόξους. Για να γλυτώσουν, κατέφυγαν σε έναν αχυρώνα. Αλλά οι Γότθοι τους
αντιλήφτηκαν και έβαλαν φωτιά και τους κατέκαψαν. Σύμφωνα με τους ιστορικούς,
αυτή ήταν η χειρότερη ήττα των ρωμαϊκών στρατευμάτων από την εποχή της φονικής
μάχης του Τευτοβούργιου Δρυμού. Σε αυτή έπεσαν οι πλέον έμπειροι αξιωματικοί
και οπλίτες, τους οποίους στερήθηκε η ρωμαϊκή στρατιωτική μηχανή. Το χειρότερο,
απ’ όλα, είναι ότι ο διάδοχος του Ουάλη Θεοδόσιος Α΄ (378-395) αναγκάστηκε να
κάνει ταπεινωτικές παραχωρήσεις στους Γότθους.
Όταν έγινε γνωστός ο τραγικός θάνατος του Ουάλη, βγήκαν αληθινές οι
προρρήσεις του αγίου Ισαακίου. Ο νέος αυτοκράτορας Θεοδόσιος άλλαξε
εκκλησιαστική πολιτική και υποστήριξε τους Ορθοδόξους και απελευθέρωσε τους
φυλακισμένους για την πίστη τους κληρικούς, μοναχούς και λαϊκούς. Μαζί τους
απελευθερώθηκε και ο Ισαάκιος, ο οποίος αναχώρησε για τη Μονή του, όπου έζησε
τον υπόλοιπο βίο του με ησυχία και γαλήνη.
Το 381 έλαβε μέρος στην Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, συμβάλλοντας τα μέγιστα
για την επιτυχία της. Κοιμήθηκε το 396, σε βαθύ γήρας, αφού πριν είχε προαισθανθεί
το τέλος της επί γης ζωής του και είχε ορίσει ως διάδοχό του, ηγούμενο στη Μονή,
τον Δαλμάτιο. Η μνήμη του τιμάται στις 30 Μαΐου, καθώς και στις 3 Αυγούστου,
μαζί με τον άγιο Δαλμάτιο.
ΦΩΤΕΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ τηλ 2103254321
Αφήστε μια απάντηση