Ως γνωστόν, κάθε ἰατρός. πρίν προχωρήσει εἰς τήν εξέ-
τασιν τοῦ ἀσθενοῦς του, τοῦ ζητεῖ ἐξιστόρησιν τῶν
ἀσθενειῶν πού ἔχει περάσει καί ἄλλας κατά περίπτωσιν
βιολογικάς πληροφορίας. Πανθομολογεῖται, ὅτι πνέων
τά λοίσθια καί βαδίζων ὁλοταχῶς πρός τόν τάφον του
αἰών μας πεθαίνει βαρειά ἄρρωστος. Πρός καλυτέραν κα-
τανόησιν τῆς ἀσθενείας του θά κάνωμε μίαν μικράν ιστο-
ρικήν ἀναδρομήν:
Χρόνια Κατοχῆς – Δεκαετία 1940-50
Ι «… τότε εἰς τάς φοβεράς ἐχείνας ἡμέρας, εἰς τάς
ἀγωνιώδεις νύκτας, ὅταν ἔξω εἰς τό πεζοδρόμιον ἠκούετο
ὁ ἀπαίσιος γδοῦπος τῆς μπόττας τοῦ καταχτητοῦ, ἐνῷ μέ-
σα εἰς τό δωμάτιον μέ τά ἑρμητικῶς κλεισμένα παράθυρα
τό ραδιόφωνον τοῦ Λονδίνου ἐσκορποῦσε ἐλπίδας καί
ὑποσχέσεις…» «..«ἔπρεπεν ἣ ἔρευνα νά φθάσῃ εἰς τό
πνευματιχόν νόημα τοῦ φοβεροῦ δράματος πού ἐζούσα-
μεν…» «θά φύγῃ λοιπόν, ἐφέτος, τοῦ χρόνου, τόν ἄλλον
χρόνον, ὁ καταχτητής. Θά τά περάσωμεν ὡς τότε ὅπως-
ὅπως μέ τήν πεῖνα. Θά τελειώσῃ κάποτε ὁ πόλεμος. Ἀλλά
ἔπειτα ; Ἔπειτα θά εἶναι…τό τέλος ἀρά γε ἤ μήπως ἣ
ἀρχή ; Ποιά θά εἶναι ἄρά γε ἣ αὔριον; Θά εἶναι ἐκείνη τήν
ὁποίαν μέ τόσο χτυποχάρδι περιμένει ὁ Ἑλληνικός λαός ἤ
μήπως ἡ αὔριον θά εἶναι αὐτή πού θά ἀπογοητεύσῃ:…»
«…Θά σταθῇ ὄρθιος ὁ Ἑλληνικός λαός ἐμπρός εἰς τάς δυ-
σχερείας τῶν καιρῶν πού θά ἔλθουν, διά νά εὕρῃ τόν δρό-
μον τῆς Ἀληθείας…;»
(Διακήρυξις τῆς «Χριστιανικῆς Ἑνώσεως Ἐπιστημόνων »).
ΙΙ) «…Tό σῆμα τοῦ κινδύνου τοῦ Ἀνθρώπου ἀπό τάς
νέας ἐφευρέσεις καί τάς νέας δυνάμεις δέν τό δίνουν ἀνα-
χωρηταί ἀπό τήν ζωήν ἤ περίφοβοι ὀνειροπόλοι τῆς «Ἰδέ-
ας», ἀλλ᾽ αὐτοί οἱ ἴδιοι ἐφευρέται καί τεχνικοί, ol πατέρες
τοῦ αὐτοματισμοῦ καί τῆς κυβερνητικῆς, οἱ μεγάλοι μύ-
σται τῶν μυχίων τῆς φύσεως! Ἡ δέ φωνή των δέν εἶναι
ἁπλῶς φωνή φρονίμων συμβούλων, ἀλλά δραματική
κραυγή ἀγωνίας καί δέους πρό τῆς ἀβύσσου τοῦ ὀλέθρου
καί τοῦ ἀφανισμοῦ τῆς Ζωῆς, ἄν τά νέα εὑρήματα ἀφε-
θοῦν ἐλεύθερα εἰς τάς χεῖρας τοῦ Σατανᾶ…» «.. .Γλῶσσα
τῆς ἀνθρωπολογικῆς ἐπιστήμης εἶναι ἣ ,προσταχτική,,
ἐνῷ τῆς φυσικῆς ἐπιστήμης εἶναι ἣ ,ὁριστική,.. Ἧ φυσική
καθορίζει τό “ε ἶν α ι” τῆς φύσεως, ἣ δε ἀνθρωπολογία
κελεύει το «δ έ ο ν γ ε ν έ σ θ α ι» εἰς τήν ἀνθρωπίνην ζω-
ήν…». Ἦ τεχνιχή… δέν ἔχει κοσμοθεωρίαν. Ἢ ἀνθρωπο-
λογία ἔχει κοσμοθεωρίαν καί ἣ κοσμοθεωρία της εἶναι «ὁ
Ἀνθρωπισμός». «… Ο Ἀνθρωπισμός εἶναι ἣ πίστις εἰς τόν
“Άγθρωπον’’ ὡς τό κορύφωμα τῆς Θείας Δημιουργίας καί
ὡς ὄν ἐλεύθερον…»
(Ἑλληνική Ἀνθρωπιστική Ἑταιρεία)
«…Kαί εἶπεν ὁ Θεός: ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾽ εἰκόνα
ἡμετέραν καί καθ᾽ ὁμοίωσιν, καί ἀρχέτωσαν τῶν ἰχθύων
τῆς θαλάσσης καί τῶν πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ καί τῶν
χτηνῶν καί πάσης τῆς γῆς καί πάντων τῶν ἑρπετῶν τῶν
ἑρπόντων ἐπί τῆς γῆς» (Γεν. A’ 26).
«Ἡ εἰκών τοῦ Θεοῦ διά τόν ἄνθρωπον εἶναι τό αἴσθη-
μα τῆς ἐλευθερίας πού ἔχει…» (Χρυσόστομος)
Αἱ ἀποσχευαί τοῦ δύοντος 20οῦ αἰῶνος
‘Ο 20ός αἰών, ὁ αἰών μας, δύει! Ἣ χαραυγή τοῦ 2100
αἰῶνος πλησιάζει! Μέ ποίας ἀποσχευάς θά πορευθοῦμε
στόν νέο αἰῶνοι; Τήν τρίτη χιλιετία ; Μέ ἀποκαΐδια;
Μέ νεκρές ἤ λυγισμένες ἤ τρομαγμένες ψυχές; Μέ πα-
ραλυμένα γόνατα; Μέ ἄνευρα μπράτσα; Μέ θολωμένο
μυαλό; Μέ ὀστεοπόρωσι σωματική καί πνευματική;
Ἕνα τραγικό δεῖγμα – σύμπτωμα – ἀσθένεια τῶν δώ-
θὼν τοῦ αἰῶνος μας, δεῖγμα τόσον ἀντιφατικόν πρός τήν
ἀφάνταστον πρωτοφανῆ ἄνθησιν τῶν ἐπιστημῶν μέ τήν
συνεπακχόλουθον κατά φυσιχήν ἀναγκαιότητα. ἔκρηξιν τῆς
τεχνολογίας πού ἀπεικονίζει τήν τραγικότητα τοῦ αἰῶνος
μας: εἶναι τό ἄγχος (Stress) .
Τί εἶναι τό ἄγχος; Τό αἴσθημα τοῦ τρόμου καί τοῦ φό-
βου. Μιά ζωή ὅλο ἀγωνία, μέ ἀπελπισία καί ἀνασφάλεια,
χωρίς ἐλπίδα, χωρίς ὄνειρα. Μιά ζωή ἀπό τό πρωί μέχρι τό
βράδυ καί ἀπό τό βράδυ μέχρι τό πρωί ἀνησυχία, στενο-
χώρια, μόνωσις καί ἐγχατάλειψις. Τό αἴσθημα πού κάνει
τόν ἄνθρωπον νά μή δίνῃ δικαίωμα εἰς τόν Θεόν νά τοῦ
δείξῃ τήν εὐσπλαχνία του. Μιά ζωή ὅλο παράπονα, κατη-
γόριες, καί καταχρίσεις. Μιά ζωή ὅλο νεῦρα σέ ὑπερέντα-
σι, πού ὅλοι καί ὅλα σοῦ φταῖνε! Μιά ζωή χωρίς σωσίβιο
μέσα στόν φουρτουνιασμένον Ἀτλαντικόν! Καί γιατί; Ποιά
εἶναι ἣ αἰτία αὐτοῦ τοῦ τραγικοῦ καταντήματος;
Ἂς σημειώσουμε μερικές, τίς σπουδαιότερες.
Πρώτη αἰτία εἶναι ἣ πνευματική ἀποβιταμίνωσις τῆς
ἐποχῆς μας.
Ἐθέσαμε τίς Πνευματιχές ᾿Ἀξίες στό ντουλάπι, στήν
ἀνήλια ἀποθήκη τοῦ ὑπογείου. Ἣ χριστιανιχή ἀγάπη
χλευάζεται, ἣ δικαιοσύνη καί ἣ ἀλήθεια σαρκάζεται. Ἢ
καλωσύνη ἐμπαίζεται, ἣ ἠθική γελοιοποιεῖται. Μέ ἕνα λό-
γο, ἣ ἀρετή εἶναι σχουριασμένη, σκοταδιστική ἰδέα. Ἔτσι
ὁ ἄνθρωπος αἰσθάνεται μόνος σάν νά ζῇ «ἐν γῇ ἐρήμῳ καί
ἀβάτῳ καί ἀνύδρῳ, εἰς τόπον «χωρίς εἶδος καί κάλλος».
Δεύτερη αἰτία εἶναι ἣ ἁμαρτία:
Ὅταν ὁ ἄνθρωπος χάνει τό κακό ἤ δέν χάνει τό κα-
λό, ἀλλά μοχθεῖ νά ἱκανοποιήσῃ τά κατώτερα ἔνστικτα
χαί πάθη του, αἰσθάνετα: τύφεις συνειδήσεως, χάνει τήν
ἠρεμία του, τόν ὕπνο του, τό γέλιο, τήν χαράν τῆς ζωῆς.
Πῶς νά αἰσθανθῇς τήν χαρά τῆς ζωῆς ὅταν δέν βοηθῇς
τόν ἀδύνατο συμμαθητή σου; Ὡς γιατρός δέν βοηθῇς μέ
ἀνθρώπινον πόνον τόν ἀσθενῆ σου; Ὡς στρατιώτης δέν
παίρνῃς στήν πλάτη σου νά πᾶς στό χειρουργεῖο τόν
τραυματία; Καί ἄς θυμηθοῦμε ἐδῶ τόν περίφημο ᾿Αθηνό-
δωρο, τόν μαθητή τοῦ μεγάλου σοφοῦ Ποσειδωνίου καί
ἀργότερα διδάσκαλον καί φίλον τοῦ Αὐτοχράτορα Αὐγού-
στου, πού συχνά καί θαρρετά ἔλεγε πάντοτε τήν ἀλήθει-
αν εἰς τόν Αὐτοκράτορα, ὅσον ὀδυνηρή κι ἄν ἦταν, καί
πού τά ἠθικά του παραγγέλματα θά τιμοῦσαν οἱονδήποτε
χριστιανόν ἠθικολόγον. Ἔλεγε στόν αὐτοκράτορα: «Γνω-
ρίζω, πώς δέν ἔχεις ἀκόμη ἀπαλλαγῆ ἀπό τά πάθη σου.
ἐάν δέν ἔχῃς κατωρθώσει νά μήν παρακαλῇς τό Θεό γιά
κάτι πού δέν θά μποροῦσες νά τόν παρακαλέσῃς μπροστά
σέ ὅλους τούς ἀνθρώπους. Γιά κάθε ἄνθρωπον ἣ συνείδη-
σίς του εἶναι ὁ Θεός του»: «Νά ζῇς, τόν συνεβούλευε, μέ
τούς ἀνθρώπους σάν νά σέ βλέπῃ ὁ Θεός καί νά μιλᾶς μέ
τό Θεό σάν νά σέ ἀκοῦν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι». Τοῦ ἐτόνιζε:
«Ἕνα ἅγιο πνεῦμα βρίσκεται μέσα μας παρατηρητής
καί φρουρός τῶν καλῶν καί τῶν κακῶν μας σκέψεων.
Ὅταν κάνῃς κάτι τίμιο, μπορεῖ νά τό μάθῃ ὁ καθένας.
Ὅταν ὅμως κάνῃς χάτι τό αἰσχρό, τί ὠφελεῖ καί νά μήν
ξέρῃ κανείς ὅταν ἐσύ ὁ ἴδιος τό γνωρίζῃς;»
Εἶναι ἐκπληκτικό. καί διερωτᾶται κανείς : Εἶναι ἄρά
γε, ἁπλῆ σύμπτωσις ὅτι ἣ λέξις «συνείδησις», πού ὁ Ἀθη-
νόδωρος τήν ἔθετε ὡς βάσιν τῆς ἠθικῆς του, παρουσιάζε-
ται τόσο συχνά στίς ἐπιστολές τοῦ Παύλου; Καί πού τό-
σον ἐτόνισεν ὁ ἴδιος ὁ Χριστός ὅταν διεκήρυσσε :«Οὐκ
ἦλθον ἵνα κρίνω τόν κόσμον … ἔχει ὁ κόσμος τόν κρίνο-
ντα αὐτόν. ‘Ο λόγος, ὅν ἐλάλησα, ἐκεῖνος κρινεῖ αὐτόν…».
Τρίτη αἰτία τοῦ ἄγχους εἶναι ὁ ἐ γ ω ι σ μ ό ς.
Ὁ ἐγωισμός πού εἶναι αὐτόχρημα ὁ χιτών τοῦ θανάτου
διά τόν ἄνθρωπον. Ὁ ἐγωιστής εἶναι ὁ τέλειος τζαμπα-
τζῆς τῆς ζωῆς. Σκέφτεται, ἐνεργεῖ, ἐκφράζεται καί ἀντιδρᾷ
πάντοτε σάν ἄτομο (φιλοτομαριστικά) καί ποτέ σάν προ-
σωπικχότης. Ταυτόσημος τοῦ ἐγωιστῇ εἶναι καί ὁ διακατε-
χόμενος ἀπό τό κόμπλεξ ὑπεροχῆς, ὅτι εἶναι πιό πάνω
ἀπό τούς ἄλλους, εἴτε ὡς πλούσιος, εἴτε ὡς ἐπιστήμων,
ἠθοποιός, μουσιχός, ζωγράφος, πολιτικός, ἀθλητής, γυναι-
κοκαταχτητής κιλιπ. ‘O διακατεχόμενος ἀπό τό κόμπλεξ
ὑπεροχῆς εἶναι ἕνα ἀνικανοποίητο φοβερό ὄν, ἣ ἀληθινή
συμφορά γιά τούς διπλανούς του. Ἕνα ἀντιπαθές, βδελυ-
κτό ὄν. Ἐνῷ τόν διακατεχόμενον ἀπό τό κόμπλεξ κατω-
τερότητος τόν τρώγει τό σαράκι ὅτι δέν εἶναι ἄξιος γιά τί-
ποτε, ἕνα χαμένο κορμί. Εἶναι δυστυχής μόνο γιά τόν ἑαυ-
τό του ἤ τούς οἰκείους του.
Τετάρτη αἰτία τοῦ ἄγχους εἶναι ἡ ἔλλειψις πίστεως
εἰς τόν Θεόν.
H ἔλλειψις ἐμπιστοσύνης. Ὁ σημερινός ἄνθρωπος δέν
αἰσθάνεται ὅτι ὁ Θεός τόν ἀγαπᾷ, ὅτι προνοεῖ καί φροντί-
ζει αὐτόν σάν ἀληθινός πατέρας.
Πέμπτη αἰτία τοῦ ἄγχους εἶναι ἣ ἐκ τῆς τεχνολογίας
προελθοῦσα ἀστυφιλία.
Μέ τήν πλημμυρίδα τῶν προβλημάτων της, ὡς φέρ᾽
εἰπεῖν: Πρόβλημα στέγης, μόλυνσις τοῦ φυσικοῦ καί κοι-
νωνικοῦ περιβάλλοντος, ἀλκοολισμός, ναρκωτικά, συζυγι-
κή ἀπιστία- διαζύγιο, τρομοκρατία, ἀνεργία, φτώχεια,
διαφθορά πάσης μορφῆς, διά τήν ὁποίαν θρηνεῖ κάθε
εὐαίσθητος καρδία.
Ἕκτη αἰτία εἶναι ἣ κρίσις τοῦ θεσμοῦ τῆς οἰκογενείας.
Τσακωμοί. Διαζύγια. Χάσμα τῶν γενεῶν μέ τούς νέους
πού ὀργίζονται συνεχῶς, εὐκαίρως ἀκαίρως, κατά τῶν με-
γαλυτέρων καί τούς μεγαλυτέρους πού παραπονοῦνται
καί πού κατηγοροῦν τούς μικροτέρους. Γκρίνιες, συγ-
κρούσεις ἄθλιες, ξεπόρτισμα ἀνηλίκων ἀγοριῶν καί κορι-
τσιῶν κ.τ.λ.
Ἑβδόμη αἰτία εἶναι ἡ ἐκτροπή τῆς παιδείας τοῦ
σκοποῦ της.
Πολλή γνῶσις, ὅλο καί περισσότερη γνῶσις. Περισσό-
τερες γλῶσσες καί σπουδές. Τίποτε καί γιά λίγη ἀρετή.
Ἔλλειψις ὀρθῆς καί ὑγιοῦς ἀγωγῆς.
Ὀγδόη αἰτία τοῦ ἄγχους: Τό οἰκονομικόν
Ὅσο καί περισσότερη τεχνολογία τόσον καί λιγώτεροι
ἐργάτες μέ μισθόν πέριξ «τοῦ ὁρίου λιμοκτονίας», ἐκτρα-
χηλισμός τῶν πολιτῶν, ἀργομισθίες αὔξησις πληθωρισμοῦ
κ.λ.π. Τό ἄγχος ἔγινε τό ἄρτυμα τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου.
Συνέπειαι τοῦ ἄγχους
Τό ἄτομον χάνει τήν σωματιχήν ὑγείαν καί τήν ψυχικήν
ἰσορροπίαν. Χάνει τήν χαράν τῆς ζωῆς καί τήν δραστηριό-
τητά του. ‘Ο ἄνθρωπος δημιουργεῖ γύρω του ἀτμόσφαιραν
Σιβηρίας. Δημιουργεῖ ψυχρές, σάν τόν πάγο, ἀνθρώπινες
σχέσεις ἀκόμη καί μέσα εἰς τήν οἰκογένειαν. Ὅλοι γύρω
μας, εἰς τό σπίτι, εἰς τήν ἐργασίαν, εἰς τόν δρόμον εἶναι
παρεξηγιάρηδες. ἀνήσυχοι, καχύποπτοι, ὀξύθυμοι, στυ-
γνοί, στυγνάζοντες, σκυθρωποί. Ἔτσι συνεχῶς δημιουρ-
γοῦνται κοινωνικά προβλήματα, ὅπως οἱ ἀνάγκες οἰκοδο-
μήσεως ὅλον καί περισσοτέρων Νοσοκομείων, Γηροχομεί-
ων, Ὀρφανοτροφείων κ.λ.π.
Ἐν καταχλεῖδι: Τό ἄγχος κάνει δυστυχεῖς ὄχι μόνον
τούς ἰδίους τούς ἀνθρώπους, ἀλλά καί τούς οἰκείους καί
τούς συγγενεῖς καί τούς φίλους καί τούς γνωστούς καί ὅλο
τό κοινωνιχόν γενικῶς περιβάλλον. ‘O 20ός αἰών ἕνας
αἰών τοῦ ἄγχους, τῆς ἀγωνίας, τοῦ φόβου καί τῆς ἀνα-
σφαλείας.
Ἧ Λύτρωσις
Καλή καί σωστή ἣ διάγνωσις καί τώρα πιό κάτω. Πῶς
ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος θά λυτρωθῇ ἀπό τήν σιδερένια φυ-
λακή, πού ὁ ἴδιος μπῆκε μέσα; Χωρίς νά τό ἀντιληφθῇ;
Πῶς ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος θά σπάσῃ τίς ἁλυσίδες, τίς
ὁποῖες μόνος τοὺ ὁ ἴδιος πέρασε στά χέρια του; Πῶς ὁ
ἴδιος ἄνθρωπος θά βγῇ μέσα ἀπό τήν ὑψικάμινον τοῦ
ἄγχους;
Πῶς ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος θ᾽ ἀπαλλαγῇ τοῦ ἐφιάλτου
τοῦ «διηπειρωτικοῦ πυραύλου» πού ὁ ἴδιος κατασκεύα-
σεν; Ἑνός πυραύλου πού τόν τρομάζει ὄχι αὐτός καθ᾽
ἑαυτόν, ἀλλά τό ὅτι τόν βλέπει νά διασχίζῃ τούς αἰθέρες
οὐσιαστικά, πνευματικά ἀκυβέρνητος ; Ἤ μᾶλλον ὁδη-
γούμενον ἀπό ἕνα κυβερνήτη πιλότο χωρίς ψυχήν; Μία
μηχανή σπουδαία μέν, ἀλλά πού τῆς λείπει ὁ κυβερνήτης-
Ἄνθρωπος;
Θαυμάζομεν τήν ἐξέλιξιν τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ μας,
ἀλλά ταυτόχρονα καί τρομάζομε μέ τή σχέψη: Ποῦ ὁδη-
γούμεθα; Τί κρύβει ἣ Νέα Ἐποχή;
Μήπως πίσω ἀπό τήν ἀποφασιστικήν καμπήν τοῦ πολι-
τισμοῦ μας κρύβεται ὄχι μόνον ὁ ὄλεθρος ὁλοκλήρου τού
26 Φωτεινή Πραμμή
ἀνθρωπίνου γένους : ὁ θάνατος ἤ τό χειρότερο : μιά ζωή
πού θά ζηλεύῃ τόν θάνατον; «Ἐβγᾶτε ἐσεῖς οἱ πεθαμένοι
νά μποῦμε ἐμεῖς οἱ ζωντανοί;».
Πῶς θά ἀναπνεύσωμεν ἀπό τήν ἀσφυξία πού μᾶς προ-
χαλεῖ ἣ ἀπογοήτευσις τῶν πνευματικῶν ἐρειπίων, πού τήν
ἔχει προκαλέσει ἣ διάψευσις τόσων ἐπαγγελιῶν, τόσων
πνευματικῶν προσδοκιῶν, εἰς τάς ὁποίας εἴχαμε στηρίξει
τήν ὅλην ζωήν μας; Πῶς θά λυτρωθῶμεν ἀπό τήν ἀπογοή-
τευσιν πού νοιώθομεν; Ἀπό μίαν ἀπογοήτευσιν σάν καί
ἐκείνην πού ὁ ἴδιος ὁ Ραββί ἔννοιωσε ὅταν πῆγε στή συκιά
καί εὗρε φύλλα μόνον; Καί ὅπως ἔδειξαν τά 2000 χρόνια
τῆς Χριστιανοσύνης, ἣ ἀπογοήτευσις εἶναι ὁ μόνος ἐχθρός
ἀπό τόν ὁποῖον ὁ Χριστιανισμός μπορεῖ νά ἡττηθῇ. Διότι,
ἐπάλεψε μέ τούς Καίσαρας καί ἐνίκησε τούς Καίσαρας.
Ἐπάλεψε μέ τούς σοφούς καί ἐνίκησε τούς σοφούς. Ὅταν
ἐπάλεψε μέ τήν ἀπογοήτευσιν τῶν προσερχομένων σ’
αὐτόν μέ ἐλπίδας ἣ ἀπογοήτευσις ἐξερρίζωσε ἀπό μέσα
τοὺς τήν Πίστιν!
Ἕνας τρόπος ὑπάρχει. Ἕνα φάρμακον μοναδικόν καί
θαυματουργικόν προσφέρεται. Τό φάρμακο πού ἔχει τή
φίρμα : «Μετασχηματισμός». Νά μετασχηματισθοῦμε, καί
ἀπό καλοπροαίρετοι ἄνθρωποι «homo bonus», ἀπό
«homo religiosus», πού θρηνοῦμε γιά τό κατάντημά μας,
νά γίνουμε λεβέντες! Παλληκάρια! Ἀγωνισταί! Νά μετα-
σχηματίσουμε τό ἄγχος εἰς ἀγῶνα συγκεκριμένα καί
σταράτα ὄχι ἀερολογήματα. Βάζω συγκεκριμένον σκο-
πόν τῆς ζωῆς μου, θυσιάζω τίς συμβατικές μορφές καλο-
πέρασης. Ξεγράφω ἀπό τό ἡμερολόγιό μου καί διασχεδά-
σεις καί κρουαζιέρες καί διακοπές στάς Εὐρώπας… Δέν
ὑπάρχει σαλόνι. Δέν ὑπάρχε: καφενεῖο. Δέν ὑπάρχει λεω-
φορεῖο, πού νά μήν εἶναι γεμᾶτο ἀπό καλούς καί καλο-
προαίρετους πού περιμένουν (ματαίως βέβαια) νά ἀλλάξῃ
νοοτροπία στό σύνολον, ὅλοι οἱ ἄνθρωποι. Μίαν νοοτρο-
πίαν πού τούς κρατάει δέσμιους στό ἄγχος, στήν ἀγωνία
καί στήν ἀπελπισία. Πρέπει νά πάψωμεν, ἐάν θέλωμεν
ἀπό «τέχνα παιδίσκης νά γίνωμεν τέχνα τῆς ἐλευθέρας»,
νά πάψωμε νά κοιτάζωμε ἐάν καί πόσοι σκέφτονται σάν
ἐμᾶς. Μία ὁδός σωτηρίας ὑπάρχει: Νά πετάξωμε τά «χα-
πάκια» τοῦ ἄγχους καί νά προχωρήσωμε μέ τήν Πίστιν
ὡς δύναμιν, ἀπό τῆς ἀγωνίας εἰς τόν ἀγῶνα.
Καί ἕνα τέτοιο πεδίο μάχης προσφέρει τό Ἵδρυμα
Πνευματικῶν Ἀξιῶν. Μήν περιμένωμε τί θά κάνῃ ὁ διπλα-
νός μας. Ὁ καθένας μας σάν τό ἀρματολόπουλο τοῦ 21:
«Μάνα, σοῦ λέω δέν μπορῶ τούς Τούρκους νά δου-
λεύω.. (δοῦλος μιᾶς ζωῆς ἄχαρης, ξερῆς σάν τήν ἐρημιά,
μιᾶς μικρῆς ζωῆς, χωρίς γεῦσι, εἶδος καί κάλλος…), θά
πάρω τό τουφέκι μου νά πάω νά πολεμήσω…». Ἔστω
και μόνος! Σάν τόν Λεωνίδα! Σάν τόν Ἀθανάσιο Διάχο!
Σάν τόν π. Κοσμᾶ Γρηγοριάτη! Σάν τόν Ραούλ Φαλερώ,
τόν γνωστό σ᾽ ὅλο τόν κόσμο ὡς «τυχοδιώχτη τῆς ἀγά-
πης» καί «φίλο τῶν λεπρῶν».
Τόση δυστυχία δίπλα μας καί μαχριά μας πού περιμέ-
νει νέους Σαμαρείτας, πού θά σώσουν καί τόν ἑαυτόν τους
καί τούς ἄλλους ἀπό τόν «καρκῖνο» πού λέγεται ἄγχος.
Ἐπειδή, ὡς ἔλεγον καί οἱ θαυμάσιοι ἐκεῖνοι πρόγονοί
μας, ἡ ἐπανάληψις εἶναι μήτηρ τῆς μαθήσεως, ἅς θυμη-
θοῦμεν ἀπό τάς ἐγκυκλίους σπουδάς μας ὡρισμένας :
Βασικάς ἀρχάς τῆς θεωρίας τοῦ Πολιτισμοῦ.
᾿ Ἐρώτημα 1ον : Τί εἶναι Πολιτισμός;
Μέ τήν ἔννοια τοῦ Πολιτισμοῦ χωρίζομε γενικά τά ἔργα
καί ὅλα τά ἐπιτεύγματα τοῦ ἀνθρώπου ἀπό ὅ τι γίνεται
ἀπό μόνο του μέσα στό φυσικό κόσμο. Δηλαδή χωρίζομε
τά δημιουργήματα τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τά φυσικά πράγ-
ματα. τά ὁποῖα δημιουργοῦνται μόνα τοὺς χωρίς καμμιά
ἐπέμβαση τοῦ ἀνθρώπου. Φύονται ἀφ᾽ ἑαυτῶν. Μέ ἄλλα
λόγια, ὁ Πολιτισμός εἶναι δημιούργημα τοῦ ἀνθρώπου.
Εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ ἀνθρωπίνου γένους. Τά βήματά του
πάνω στή γῆ. ‘O Πολιτισμός ἐχδηλώνεται μέ τό ξύπνημα
τῆς αὐτογνωσίας, τῆς συνειδήσεως τοῦ ἀνθρώπου καί τήν
χρησιμοποίησίν της (μέ ἐργαλεῖα κ.λ.π.) γιά τήν μεταλλα-
γή τῆς φύσεως καί τήν γνῶσιν τῶν μυστικῶν της, τῶν μυ-
στηρίων της, ὥστε νά τήν κατακτήσῃ.
Κυριολεκτικῶς πολιτισμός θά πῇ προσπάθεια ὑπερό-
χου συμβιώσεως τῶν ἀνθρώπων εἰς τήν πόλιν (Πόλιν-Κρά-
τος) (ἄς θυμηθοῦμε τόν Ὑπέρ Ἀδυνάτου Λόγον τοῦ Λυσία
ἥ τόν σεβασμόν τῶν Νόμον τῆς Πόλεως ὑπό τοῦ Σωκχρά-
τους), πού σημαίνει, ὅτι πολιτισμένοι ἄνθρωποι δέν εἶναι
ἐκεῖνοι πού κάνουν ἔργα εὐημερίας διά τόν ἑαυτόν των
μόνον καί τούς συγχρόνους των, ἀλλ᾽ ἐχεῖνοι πού, ἐν ἐπι-
γνώσει τῆς θείας των ἀποστολῆς καί τοῦ θείου τῶν προο-
ρισμοῦ, ἀποτελοῦν διά τό πάσης φύσεως ἔργον των φο-
ρεῖς σπουδαίων μηνυμάτων διά τούς ἐπερχομένους.
Ἐρώτημα 2ον: Ποῖος εἶναι ὁ σχοπός τοῦ Πολιτισμοῦ;
Μόνον ὅταν οἱ ἄνθρωποι προσπαθοῦν ἐνσυνειδήτως νά
ζοῦν, νά σκέπτωνται, νά συμπεριφέρωνται σύμφωνα μέ τίς
προσταγές τῶν Πνευματικῶν Ἀξιῶν, νά τάς διακονούν,
καί ἐν ἀνάγχῃ νά θυσιάζωνται ὑπέρ αὐτῶν (Σωκράτης),
τότε καί μόνον δύναται νά γίνεται λόγος περί Πολιτισμοῦ
Πνευματικοῦ. Σκοπός τοῦ Πολιτισμοῦ εἶναι ὁ ἀνθρωπι-
σμος, ἡ ἐπιδίωξις τῆς τιμιότητος.
᾿Ἐρώτημα 3ον: Καί τί εἶναι τέλειον;
Ἧ ἀπάντησις στό ἐρώτημα αὐτό εἶναι δύσκολη, διότι
συνδέεται μέ γενικωτέρας κοσμοθεωργητικάς θέσεις καί
μεταφυσικάς ἀναζητήσεις. Τό τέλειον εἶναι τό ἀνεπανά-
ληπτο, τό μοναδικό, πού ἀποτυπώθηχε σάν τό ἀνώτερο
προϊόν τῆς ἐλεύθερης ἀτομικῆς καί συλλογικῆς πνευμα-
τικῆς προσπαθείας σέ συγκεκριμένη ἐποχή καί ὡρισμένον
τόπον, πού τό νόημά του καί ἣ οὐσία του δέν χάνονται
ἀκόμη καί ὅταν ἐκλείψουν οἱ δημιουργοί του (Κόδρος),
ἀλλά ἐξακολουθοῦν νά ἀσχοῦν ἐπιρροήν καί στό μέλλον,
ὅπως συνέβη μέ τούς μεγάλους πολιτισμούς τοῦ παρελθό-
ντος. Πραγματική ἐλευθερία ἀποκτᾷ ὁ ἄνθρωπος, ὅταν
ἐνσυνείδητα στό ὄνομα ἑνός ὑψηλοῦ χρέους ὑπερνικήσῃ
τά πάθη του ἤ ὅταν ἐνσυνείδητα θέσῃ τό πάθος του (μέ
τήν ἔννοια τῆς ἐσωτερικῆς ὁρμῆς) στή δημιουργία και-
νούργιας ἱστορικῆς ζωῆς: αὐτοῦ τοῦ εἴδους ἣ ἐλευθερία
ἀποτελεῖ τήν προὐπόθεσιν γιά τήν καρποφορία τοῦ Πνευ-
ματικοῦ Πολιτισμοῦ.
Ἐρώτημα 4ov :Ἔχομεν κρίσιν τοῦ Πολιτισμοῦ μας;
‘H λέξις κρίσις, ὡς προκύπτει ἀπό τά λεξικά καί τάς
ἐγκυχλοπαιδείας, ἔχει ποικίλην, πολυσήμαντον, πολύ-
πλεῦρον, πολυσύνθετον καί πολυδιάστατον ἔννοιαν.
Ἐνδεικτικῶς : Ἔχομεν κρίσιν βιολογικήν ἑνός ἀνθρώ-
που, ὅταν ἔχῃ ἀποσυντεθῆ τό ἀνοσοποιητικόν του σύστη-
μα. ὅταν, φέρ᾽ εἰπεῖν, παράγῃ ὀλιγώτερον ἤ περισσότερον
τοῦ δέοντος σάκχαρον, χοληστερίνην,σίελον κ.λ.π. Ἔχο-
μεν οἰκονομικήν κρίσιν, διεθνῆ ἤ ἐθνική, ὅταν ἣ προσφορά
καί ἡ ζήτησις οἰκονομικῶν ἀγαθῶν δέν συμπορεύονται.
“Eχομεν χρηματιστηριακήν κρίσιν, ὅταν αἱ χρηματιστηρια-
καί πράξεις «ὡς αἱ ἀγοραί ἤ πωλήσεις ἀξιῶν (μετοχῶν,
ὁμολόγων) δέν ὁδηγοῦνται ἀπό τά οἰκονομικά μεγέθη, δέν
ἀντανακλοῦν τήν οἰκονομικήν πραγματικότητα τῆς στιγμῆς
(ἐπενδύσεις, παραγωγή, παραγωγικότης-κέρδη κ.λ.π.).
ἀλλά ἀπό κερδοσχοπικούς παράγοντες.
Ἔχομεν κρίσιν θεσμῶν, φέρ᾽ εἰπεῖν εἰς τήν οἰκογένειαν,
ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν διαζυγίων. Ἔχομεν κρίσιν εἰς τήν δι-
καστιχήν ἐξουσίαν, ὅταν ἔχωμεν νόμους ἀρίστους καί δι-
καστήρια, ἀλλά δέν βλέπομεν πουθενά δικαιοσύνην.
Ἔχομεν κρίσιν πολιτικήν, ὅταν δέν ἔχωμεν σταθεράν,
ἰσχυράν καί μακροχρόνιον Κυβέρνησιν.
Ἔχομεν διεθνῆ κρίσιν, ὅταν ἔχωμεν πολέμους, ἀναστα-
τώσεις, ἐπαναστάσεις.
” Ἔχομεν, λέγουν, καί κρίσιν πολιτισμοῦ :
Σπεύδουν δέ ἁπανταχοῦ τῆς γῆς δοκησίσοφοι ἀσθμαί-
νοντες (διά νά προλάβουν μήπως ἄλλοι προλάβουν καί
τούς ὑφαρπάσουν τόν κότινον τῆς ἀπό χαθέδρας αὖθεν-
τίας), καί μᾶς λένε: «Ξέρετε ; Ἔχομεν κρίσιν Πολιτισμοῦ,
διότι ἔχομεν κρίσιν τῶν Πνευματικχῶν Ἀξιῶν». Παρακάμ-
πτοντες τό γεγονός, ὅτι πολλοί απ’ αὐτούς δέν πιστεύουν
εἰς τόν Θεόν καί τάς Πνευματικάς Ἀξίας, τό Ἵδρυμά μας
Πνευματικῶν ᾿Αξιῶν τούς ἀπαντᾷ: «Μά! Ὦ ἀγαθοί! Αἱ
Πνευματικαί Ἀξίαι, ὡς ἀξίαι πνευματικαί, δέν ὑπόκειν-
ται εἰς κρίσεις (μεταβολάς, ὑποχωρήσεις, μειώσεις,
ἐξάρσεις ἀφανισμοῦ). δηλαδή εἰς μεταλλαγάς τοῦ φυσι-
κοῦ κόσμου, καθ’ ὅσον εἶναι αἰώνιαι-ἀθάνατοι-ἀξιώματα
(Βλέπε Ἐπετηρίδα μας 1999). Συνεπῶς δέν διέρχεται
κρίσιν ὁ πολιτισμός, διότι τάχα διέρχονται κρίσιν αἱ
Πνευματικαί Ἀξίαι. ‘Ο ἄνθρωπος, ὡς σωματική, ψυχική
καί διανοητική ὑπόστασις πέταξε ἀπό πάνω του τάς
Πνευματικάς Ἀξίας καί ἔμεινε γυμνός. Καί λέγει ὅπως ὁ
Ἀδάμ: ‘’ «τῆς φωνῆς σου ἤχουσα περιπατοῦντος ἐν τῷ
Παραδείσω καί ἐφοβήθην. Ὅτι γυμνός εἰμι καί ἐχρύ-
βην…”…». Ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος, ἀντί νά ἀναζητήσῃ
τήν πρωταρχιχήν αἰτίαν τῆς δικῆς του κρίσεως (καταπτώ-
σεις, ἐρειπώσεις, ἠθική γύμνια), εὑρίσκει τά «ἐρζάτς», τά
ὑποκατάστατα: «…ἣ γυνή, ἥν ἔδωκας μετ᾽ ἐμοῦ, αὕτη μοι
ἔδωχεν ἀπό τοῦ ξύλου καί ἔφαγον…» Ὅ ἐστι μεθερμη-
νευόμενον. «Σύ φταῖς πού μοῦ ἔδωσες τέτοια γυναῖκα».
«Ἄλλοι φταῖνε». «Τό κατεστημένο». Οὐχί ἐγώ, ἀπαντᾷ, ὁ
σύγχρονος ἄνθρωπος. Εἶναι ἣ ἔκτοτε αἰώνιος ἀπάντησις,
συνεχής καί ἀδιάλειπτος ἀπάντησις τοῦ ἀνθρώπου στή
φωνή τῆς συνειδήσεώς του.
Πότε ἔχομεν χρίσιν πολιτισμοῦ;
Ποῖα εἶναι τά κύρια χαραχτηριστικά μιᾶς τοιαύτης
χρίσεως;
Κύριον χαραχτηριστικόν τῆς κρίσεως πολιτισμοῦ εἶναι
ἡ «Ὕβρις» – ὑπό εὐρεῖαν ἔννοιαν.- Τουτέστιν, ἣ ἀσεβής
ἀνατροπή τῆς ὑπό τοῦ Δημιουργοῦ Τάξεως ὄχι μόνον εἰς
τόν Φυσικόν ἀλλά καί εἰς τόν Πνευματικόν Κόσμον. Κα-
τά λαϊκήν ἔκφρασιν, «σηχώθηκαν τά πόδια καί κτύπησαν
τό κεφάλι».
Δεῖγμα σεβασμοῦ τῆς φυσικῆς καί ἠθικῆς τάξεως. ‘H
μητέρα κατά τήν φυσικήν τάξιν ἀγαπᾷ τό τέχνον της. Κα-
τά τήν πνευματικήν τάξιν δέν ψευδομαρτυρεῖ ὅμως χάριν
τοῦ παιδιοῦ της. Ὑποτάσσει εἰς τάς Πνευματικάς Ἀξίας
τάς ὑλικάς ἀξίας.
Δεῖγμα ἀνατροπῆς τῆς φυσικῆς καί πνευματικῆς τάξε-
ὡς εἶναι ἣ παραβολή τοῦ μεγάλου Δείπνου. Οἱ προσκε-
κλημένοι μικρόνοες ὑπέταξαν εἰς τό ὀλιγώτερον σπου-
δαῖον (τόν ἀγρόν κ.λ.π) τό περισσότερον σπουδαῖον (μέ-
γας δεῖπνος μή ἐπαναληφθείς). Ἣ ἰσορροπία ἐπιβάλλει
νά ὑποτάσσῃ ὃ ἄνθρωπος εἰς τά περισσότερον σπουδαῖα
τά ὀλιγώτερον σπουδαῖα. ‘O Σωκράτης λέγει : «.. ἑλοίμην
δέ ἄν ἔγωγε ἀδικεῖσθαι ἤ ἀδικεῖν…» (ἐάν μέ ἔθεταν ἐνώ-
πιον διλήμματος, νά ἀδικήσω ἤ νά ἀδικηθῶ, θά προτι-
μοῦσα νά ἀδικηθῶ παρά νά ἀδικήσω), ἐνῷ «…οὐδέ ἀδι-
κούμενον ἄρα ἀνταδικεῖν, ὡς οἱ πολλοί οἴονται, ἐπειδή γε
οὐδαμῶς δεῖ ἀδικεῖν…» (οἱ περισσότεροι νομίζουν σω-
στόν νά ἀδικήσουν παρά νά ἀδικηθοῦν).
Δεῖγμα τῆς κρίσεως ἔχομεν ἁπτόν. Ἠκούσθη ὅτι εἰς τό
θέμα τῆς συμπεριφορᾶς μας πρός τόν πόλεμον τῆς Σερ-
βίας δέον νά πρυτανεύῃ ὄχι τό συναίσθημα, ἀλλά ἣ λογι-
κή. Δηλονότι τό ἐθνιχόν συμφέρον. Ὄχι τό δίκαιον, τό κα-
τά θεῖον καί ἀνθρώπινον κοινωνικχόν κανόνα ἀγαθόν, τό
ὀρθόν, ἀλλά τό σκόπιμον, τό ἰδιοτελές (ἐθνικόν).
Ματαίως ἑκατομμύρια ἀνθρώπων εἰς ὅλον τόν κόσμον
2500 χρόνια τώρα, ἐδιδάχθησαν εἰς τά σχολεῖα τό δεῖ πει-
θαρχεῖν Θεῷ μᾶλλον ἤ ἀνθρώποις. Ἢ Ἀντιγόνη παρέβη
νόμον τῆς Πολιτείας.Ὁ Κρέων παρέβη τόν νόμον τοῦ
Θεοῦ. Αἱ ἔσχατοι συνέπειαι γνωσταί.
Ὁ Πέτρος καί ὁ Ἀνδρέας ὡς ἁλιεῖς ἰχθύων εἶχον κάποιο
κέρδος. «Ὡς ἁλιεῖς ἀνθρώπων εἶχον μεῖζον καί κρεῖσσον
κέρδος…».
Εἰς τούς τοίχους τῶν τάφων τῶν ἀειμνήστων περιφή-
μὼν Προέδρων τῶν Η.Π.Α. εἶναι κεχαραγμένα ἀθάνατα
ἀποφθέγματα τούτων. Ποῖος ἐκ τῶν νεωτέρων Προέδρων
τῶν ΗΠΑ διδάσκεται ἐξ αὐτῶν ; Ὑπερηφανεύονται λόγῳ,
ἔργῳ καί δυνάμει διά τούς ὑπερόχους τούτους προγόνους
των; Σέ τί ὠφελοῦν αἱ πόζαι εἰς τάς ὑποχριτικάς ἐθνικάς
ἑορτάς; Ὁμοίας τελετάς δέν ἐτέλουν καί οἱ Καίσαρες; Τί
τούς ὠφέλησαν;
“Av θυμηθοῦμε πῶς ἐπερνοῦσαν οἱ ὅμηροι εἰς τήν
ἀρχαιότητα. Πῶς ὁ Φίλιππος ἐξετράφη ὡς ὅμηρος τῶν
Θηβῶν καί ἄς συγκρίνωμεν τήν περίπτωσιν μόνον τῶν
ἀγνοουμένων τῆς Κύπρου καί τῶν βιασθεισῶν γυναικῶν
καί κορασίδων, τῶν ἐκτελεσθέντων ἀγωνιστῶν τῆς E.Ο.K.A.
καί ἐσχάτως τοῦ Ὀτσαλάν. Θά νοσταλγήσωμεν, οἱ ζῶντες
εἰς τόν αἰῶνα τῶν πυραύλων, τά ἤθη τῆς ἐποχῆς Ἀβραάμ.
Τοῦτα πού ζοῦμε δύοντος τοῦ 20οῦ αἰῶνος δέν εἶναί τι
τό φυσιολογικόν. Δέν εἶναι νορμάλ εἶναι φάλτσο, ἔκτρω-
μα, ἀνώμαλο στραπατσάρισμα, σάν νά ἀρρώστησε ἡ ἴδια
ἡ ἱστορία «Ἱστορική λευκαιμία» Ἀποκορύφωμα τοῦ ναυ-
αγισμένου ἐκ τοῦ Προπατορικοῦ Ἁμαρτήματος ἀνθρώ-
που! Ἀνατριχιαστικό, ἀπαίσιο, καί σιχαμερό, τραγικό
κατάντημά μας.
Πέραν τῆς συγχύσεως ταύτης, ὁ 20ός αἰών χαραχτηρί-
ζεται ὡς πρός τάς ἀλλοιώσεις, τάς διασπάσεις τῶν
ἐννοιῶν, τάς διαστρεβλώσεις, τάς παραποιήσεις.
Χαραχτηριστιχῶς ἄς σταθοῦμε στήν ἔννοιαν τοῦ ὅρου
«μ ό ρ φ ω σ ι ς». Ἀντί τοῦ ὅρου μόρφωσις («γιά συμ-
μορφώσου, γιά συνετίσου…») ἔχομε το δ ι ά β α σ μ α. Ἡ
θεοποίησις τῆς γνώσεως, ὅτι δηλαδή μέ τά διπλώματα καί
τά πολλά πανεπιστήμια αὐτά καθ᾽ ἑαυτά θά οἰκοδομήσω-
μεν περίλαμπρον πολιτισμόν.
Ἐνδεικχτικῶς : ‘O Βίκτωρ Οὑγχώ ἔλεγεν, ὅτι χτίζοντας
κανείς ἕνα σχολεῖον κλείνει μιά φυλακή. Καί τό ὅραμα τοῦ
Οὑγκώ ἐπραγματοποιήθη κατά τήν μίαν πλευράν. Ἐπλημ-
μύρισεν ὁ Κόσμος ἀπό σχολεῖα, Πανεπιστήμια, Σχολάς,
Φροντιστήρια, Ἰνστιτοῦτα, Ἀκαδημίας κ.λ.π., μά καμμιά
φυλακή δέν ἐχλείσθη. Μέ τήν διαφοράν ὅτι, ἀντί τοῦ Γιάν-
νη Ἁγιάννη, ἔχομεν τώρα τόν μ ο ρ φ ω μ έ ν ο ν καί τόν
πτυχιοῦχον (ἄς θυμηθοῦμε τήν Ἑταιρείαν τῶν δολοφόνων).
Καί τό σπουδαῖο, ὅτι τό ἔγκλημα τοῦ σπουδασμένου γίνε-
ται μέ τρόπον πού κανένας ποινικός νόμος δέν μπορεῖ νά
συλλάβη. Ἢ ἐγκληματιχότης τοῦ ἀγραμμάτου μπαίνει
στήν φυλακή, ἣ ἐγχληματικότης ὅμως τοῦ ἐγγραμμάτου
δέν μπαίνει σέ καμμιά φυλακή .Τοὐναντίον μεταβάλλει τήν
κοινωνίαν εἰς φυλακήν. Ὡς ἐάν ὁ Νέρων ὑπῆρξεν Νέρων
διότι δέν εἶχε λάβει μόρφωσιν, ἐνῷ ἦτο μαθητής τοῦ μεγά-
λου Ῥωμαίου σοφοῦ Σενέκα. Ὡς ἐάν ὁ Ἀλκιβιάδης ἦτο
Ἀλκιβιάδης διότι δέν ἐμορφώθη κοντά στόν Σωκράτην, τοῦ
ὁποίου ὑπῆρξεν ὁ «καλύτερος» μαθητής.
Ἀλήθεια, ποῦ ὁδηγοῦν οἱ φαντασιώσεις ;
‘Ο 20ός αἰών ὑπῆρξεν ὁ διδακτικώτερος αἰών τῆς
ἀνθρωπίνης Ἱστορίας. Διότι, ἐνῷ ὁ ἄνθρωπος ἧτο δια-
νοητικά ἱκανώτατος (διέσπασεν τό ἄτομον τῆς ὕλης- πῆγε
στά ἄστρα…), ἧτο πνευματικά ἀποβιτανωμένος; Τό νά
πάθῃς ἀποβιταμίνωσιν ἀπό ἔλλειψιν τροφίμων καί νεροῦ
τό καταλαβαίνει κανείς.
Τό νά πετάξῃς τά τρόφιμα καί νά πάθῃς ἀποβιταμίνω-
σὴ εἶναι σχιζοφρενιχό».Τό νά ἔχῃς τάς Πνευματικάς Ἀξίας
πού σοῦ κληροδότησαν αἰῶνες μέ αἷμα καί δάκρυα καί
πού ἡ ἀντοχή των ἐχαλκηδεύθη εἰς τήν ὑψικάμινον χιλιε-
τιῶν καί νά τίς πετάξῃς ἀπό μέσα σου, διότι δέν ἀντελή-
φθης τήν ζωογόνον φύσιν των, εἶναι τερατούργημα.
᾿Ἐρώτημα 5ον: Εἶναι δικαιολογημέναι v ἀμφιβολία,
ἡ ἀνησυχία, ἣ ἀγωνία διά τό τί τέξεται | ἐπιοῦσα;
Ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν ἀμέσως προηγουμένως, ἡ ἀπάντη-
σις εἶναι αὐτονόητος. Εἶναι σχεδόν καθολική ἣ κραυγή
διά τήν πορεία τοῦ πολιτισμοῦ, σέ ἐποχή πού οἱ φυσικές
ἐπιστῆμες καί ἣ τεχνολογία συνεχίζουν σταθερά τούς ὑφη-
λούς ἀνοδικούς των ρυθμούς. Εἶναι τό δέος πού προχα-
λοῦν οἱ τεράστιες δυνατότητες, μέ τίς ὁποῖες ἣ τεχνολογία,
ὁπλίζει τόν ἄνθρωπο. Εἶναι ἡ ἀγωνία πού ἔγινε καί στόν
ὕπνο ἀκόμη σύντροφος τοῦ ἀνθρώπου μέ τά μέσα ἀκριβῶς
ἐχεῖνα, μέ τά ὁποῖα ὁ ἴδιος ἐκαυχᾶτο ὅτι θά ἀπαλλαγῇ
ἀπ᾽ αὐτήν.
᾿Ἐρώτημα 6ον: Ὑπάρχει τρόπος σωτηρίας;
Ναί, ὑπό τήν προὐπόϑεσιν ὅτι θά εὑρίσκετο τρόπος,
πού οἱ παράγοντες πολιτισμοῦ νά διαμορφώσουν «ἀνθρώ-
πους». Δυστυχῶς, ὡς ἔχουν σήμερα τά πράγματα, οὐδείς
ἐκ τῶν παραγόντων τοῦ πολιτισμοῦ (ἐπιστήμη, τέχνη,
γράμματα. φιλοσοφία, πολιτική) εἶναι εἰς θέσιν νά δια-
μορφώσῃ ἀνθρώπους. ‘Ο μόνος ἐναπομένων παράγων
εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Ἀλλ᾽ ὅπως διερωτᾶται καί ὁ Βασίλειος
Σταθάκης (Ἀκτῖνες Νοέμβριος 1988): «…ἣ Ἐκκλησία, ἡ
κοινωνία τῶν πιστῶν, στίς παροῦσες συνθῆκες, τό ἀνοι-
χτόκαρδο σπίτι τοῦ «Πατέρα» τῆς Παραβολῆς πού περι-
μένει τό ἐξουθενωμένο παιδί – καί εἰς τήν προχειμένην
περίπτωσιν ἕνα κουρασμένο καί δύοντα πολιτισμό – γιά
νά τοῦ δώσῃ τήν ἐλπίδα γιά ἕνα στάδιο ζωῆς. Ἕνα μεγάλο
ἐρωτηματικό καί ἀκόμη ἕνα μεγαλύτερο χρέος γιά ὅλους
μας». Εἶναι ἱκανή ἡ Ἐκκλησία μας;
Αφήστε μια απάντηση